چگونه میتوان قلب سالم تری داشت؟
چگونه میتوان قلب سالم تری داشت؟
قلب
با سلام خدمت شما عزیزان ، چند مقاله مختلف و مکمل یگدیگر، در مورد بیماری شایع قلب در ایران و چگونگی پیشگیری از آن تقدیم حضور می گردد. جا دارد از افرادی که در به وجود آوردن این محتوای مفید الکترونیکی تلاش نموده اند و اجازه داده اند تا همه از آن استفاده کنند، تشکر نماییم. بیاد داشته باشیم که همیشه ، پیشگیری به مراتب بهتر، ارزان تر و مفیدتر، از درمان است. امید وارم این مقاله هامورد توجه و استفاده قرار گیرد.
درد قلبی
مقدمه
هر عضوی از بدن درد خاص خود را دارد و در جای خاصی احساس میشود. با این حال پزشکان چندان موافق نیستند دردهایی را که در قسمت قلب و قفسه سینه احساس میشود درد قلبی بنامیم. آنها بیشتر از اصطلاح درد قفسه سینه یا آنژین صدری استفاده میکنند و تمام دردهای ناحیه سینه را مهم تلقی کرده (هر چند درست روی قلب نباشد) و علت آن را کاملاً بررسی میکنند. علت این است که برخی از دردهای قفسه سینه اصلاً منشا قلبی ندارند و در اثر آسیبهای سایر اندامها ایجاد میگردند.
کیفیت درد قلبی
معمولا درد قلبی در افراد به صورت درد مبهم یا احساس فشار ، سنگینی ، سفتی ، فشردگی یا خفگی بیان میشود تا درد واضح و اغلب بصورت احساس ناراحتی است تا درد. و در صورت شدید بودن بیمار درد را بصورت خرد کننده ، فشارنده و له کننده توصیف میکند که نفس فرد را تنگ کرده و او را از ادامه فعالیت باز میدارد.
کیفیت این درد بیشتر فشارنده است تا سوزشی یا تیز. بنابراین در کسانی که دچار دردهای سوزشی قلب میشوند (بویژه وقتی اندازه محل درد از حد یک سکه تجاوز نمیکند)، باید به فکر علل دیگری برای درد بود. البته اینگونه دردها نیز ممکن است منشا قلبی داشته باشند ولی نشانه ایسکمی (کاهش خونرسانی بافت قلب) نمیباشند. معمولا دردهای قلبی با فعالیت بدنی و یا تغییر حالات روحی و روانی (از جمله استرسهای ناگهانی) ، سرما ، غذا یا ترکیبی از این عوامل تسریع و تشدید میشود و با استراحت تسکین مییابد. البته بسیاری از حملات با این الگوها هماهنگی ندارد. مدت این دردها نیز از 5 دقیقه تا 30 دقیقه متغیر است. در صورتیکه درد قلبی از نیم ساعت بیشتر به طول بینجامد احتمال سکته قلبی در فرد مبتلا به شدت افزایش مییابد.
محل درد قلبی
معمولاً این درد در ناحیه جناغ سینه (قسمت پایینی آن) یا سمت چپ قفسه سینه احساس میشود اما درد سایر قسمتهای سینه نیز ممکن است مربوط به قلب باشد. ولی ممکن است به سایر قسمتها نیز انتشار داشته باشد. گاه این درد به بالای شکم راه مییابد و فرد تصور میکند دچار سوءهاضمه شده است و گاه به آرواره یا زیر چانه ، گردن ، پشت و بین دو کتف یا بازوها (بویژه دست چپ) نیز تیر میکشد. مورد اخیر (انتشار به دست چپ) حالتی نسبتاً اختصاصی بوده و باید فرد را نسبت به قلبی بودن منشا درد آگاه سازد.
علایم شایع همراه درد قلبی
معمولا حمله قلبی با علائمی مانند احساس نزدیکی مرگ ، تعریق سرد ، تهوع و استفراغ ، احساس خفگی ، تنگی نفس ، ضعف و منگی همراه است.
علل درد قلبی
علت درد قلبی در درجه اول کاهش خونرسانی به بافت عضلانی قلب میباشد. به طوری که عروق قلب نتوانند جوابگوی نیاز قلب به اکسیژن و مواد غذایی باشند. این امر در چند حالت ایجاد میشود اما شاید دو سه مورد آن از بقیه مهمتر باشند که بسته شدن نسبی یا کامل سرخرگهای قلب توسط لخته خون ، گرفتگی یا انقباض عروقی و اختلال شدید در ضربان قلب از آن جملهاند.
- گاهی عروق قلبی بتدریج دچار گرفتگی میشوند و حالتی ایجاد میشود که گویی رسوبات خاصی رگ را مسدود میسازند. اگر این انسداد تدریجی از مرز 70% بگذرد، رگهای در حالت فعالیت نمیتوانند تکافوی نیاز قلب را بدهند و فرد دچار درد میشود. به این نوع درد قلبی آنژین پایدار یا دردی که ناشی از مقدار خاصی فعالیت است، میگویند. این افراد دچار تنگی مشخصی از یک ، دو یا سه رگ قلبی هستند و وضعیتشان در طول ماهها و سالها تثبیت شده است.
- رسوبات داخلی رگها که باعث تنگی آنها میشود (و به آنها پلاکهای آترواسکروتیک نیز میگویند) در برخی موارد موجب تشکیل لخته شده و انسداد ناگهانی و کامل سرخرگ قلبی اتفاق میافتد. حال بسته به اینکه این لخته به سرعت رفع شود یا پابرجا بماند فرد را دچار آنژین ناپایدار (که مردم به آن سکته ناقص میگویند) و یا سکته قلبی میکند. در این حالت فرد به طور ناگهان دچار درد قلبی میشود و این درد چندان با استفاده از قرصهای زیر زبانی بهبود نمییابد. در حالت دیگر رگهای قلبی فرد دچار انقباض میشود و درد قلبی خاصی در حالت استراحت یا حتی در خواب برای فرد ایجاد مینماید.
عوامل خطرآفرین قلب
هر کسی ممکن است دچار درد قلبی بشود ولی دردی که توصیف آن بیان شد، بیشتر در کسانی که ریسک فاکتورها یا عوامل خطر ساز تنگیها و انسداد عروق قلبی را داشته باشند بروز پیدا میکند. این عوامل به طور خلاصه عبارتند از: جنس مذکر ، چاقی و وزن بالا ، فشار خون بالا ، چربی خون بالا (بالا بودن سطح کلسترول بد خون، یا پایین بودن سطح کلسترول خوب خون) ، دیابت ، استرس و فشارهای روحی و روانی ، داشتن سابقه خانوادگی بیماری سرخرگهای قلب و سکته قلبی ، رژیم غذایی پر از چربیهای اشباع شده ، نداشتن فعالیت بدنی کافی (بیتحرکی آفت قلب است) و کشیدن سیگار. در گذشتهای نه چندان دور سکته قلبی و دردهای مربوط به قلب بیشتر در افراد مسن و نهایتاً میانسال بروز پیدا میکرد اما امروزه سن بروز چنین دردهایی بسیار پایین آمده و متاسفانه برخی افراد در سنین جوانی درد قلبی و گاه سکته قلبی را تجربه میکنند.
تشخیص
در اورژانس در وهله اول یک نوار قلب از بیمار گرفته میشود. اگر نوار قلب تغییراتی به نفع کاهش خونرسانی قلب داشت، معمولاً فرد در بخش مراقبتهای ویژه قلبی (سیسییو) بستری میشود. در غیر این صورت ، پزشک با توجه به معاینات و شرح حال بیمار تصمیم خواهد گرفت که فرد نیاز به بستری شدن دارد یا خیر.
به هنگام بستری شدن در بیمارستان ، بررسیهای تشخیصی ممکن است شامل نوار قلب ، ((اسکن پرفیوژرن میوکارد (اسکن قلب)|اسکن رادیواکتیو با تکنسیم 99)) ، آنژیوگرافی (عکسبرداری از رگها با اشعه ایکس به کمک تزریق ماده حاجب درون آنها) و اندازهگیری آنزیمهایی که از عضله قلب آسیب دیده به درون خون آزاد میشود، باشد.
اقدامات درمانی اولیه
اگر کسی به طور ناگهانی دچار درد قلبی بشود، در هر صورت بهتر است دراز بکشد و فعالیت خود را قطع کند و استراحت مطلق داشته باشد. اگر درد ادامه پیدا کند و منشا گوارشی یا تنفسی نتوان برای آن در نظر گرفت، بهتر است در صورت داشتن قرص زیر زبانی نیتروگلیسیرین یک یا چند عدد از آن تا زمان قطع درد استفاده شود و بیمار به سرعت به اورژانس قلب ارجاع داده شود. اگر هرگونه علامتی از حمله قلبی را دارید، فوراً کمک پزشکی بخواهید. توجه داشته باشید که داروهای حلکننده لخته تنها در ساعات اولیه حمله مؤثر خواهند بود. اگر فردی که دچار حمله قلبی شده است بیهوش است یا دچار ایست قلبی شده و نفس نمیکشد، فوراً تنفس دهان به دهان را شروع کنید. اگر ضربان قلب وجود ندارد، ماساژ قلبی بدهید. تا زمانی که کمک نرسیده باشد عملیات احیا را ادامه دهید.
در مواردی که دردهای قلبی به صورت مزمن در آمده باشد، بیمار با وضعیت خود آشنایی کافی دارد و داروهای لازم را برای کنترل چنین دردهایی در اختیار دارد. و معمولاً نیز چنین دردهایی آنقدر ادامه پیدا نمیکنند که فرد را از ادامه کار بازدارند. فقط لازم است فرد رعایت حال خود را بکند و در صورت بروز درد داروهای اورژانسی خود را استفاده نماید. البته باید به کیفیت یا کمیت درد خود توجه کند و شاید بهتر باشد که به پزشک مراجعه نماید.
اقدامات درمانی در بیمارستان
- اکسیژن
- داروهایی که به سرعت لختههای خون را حل میکنند (باید در عرض 3-1 ساعت از زمان بروز حمله داده شوند).
- داروهای ضد درد
- داروهای ضد بینظمی قلب و داروهای ضد آنژین صدری ، مثل مسدودکنندههای بتا آدرنرژیک یا مسدودکنندههای کانال کلسیمی، برای پایدار کردن نامنظمی ضربان قلب
- داروهای ضد انعقاد برای جلوگیری از تشکیل لخته خون
- نیتروگلیسیرین برای گشاد کردن سرخرگها و افزایش خونرسانی قلب
- داروی دیژیتال برای تقویت انقباضات عضله قلب و پایدار کردن ضربان قلب
- امکان دارد برای به کار انداختن قلب نیاز به تحریک الکتریکی وجود داشته باشد.
- شاید جراحی (کار گذاشتن دستگاه ضربانساز ، آنژیوپلاستی با بادکنک کوچک ، یا جراحی بایپاس سرخرگهای قلب)
پیشگیری
- حتیالمقدور اجتناب یا کنترل عوامل خطر
- رژیم غذایی کمچرب (چربی باید کمتر از 20% کل کالری دریافتی را تأمین کند) و پر فیبر
- وزن خود را در حد مطلوب نگاه دارید.
علل غیر قلبی درد سینه
دردهای دیگری که ممکن است با درد قلبی اشتباه شوند شامل دردهای ناشی از دستگاه تنفسی ، دستگاه گوارشی ، دستگاه عضلانی اسکلتی و حتی پوست هستند. دردهای ریوی با سرفه کردن و تنفس کردن تشدید پیدا میکنند و در صورت پرسش ، فرد سابقه عفونت مجاری تنفسی و ترشح بیش از اندازه مجاری تنفسی را ذکر میکند. کسانی که دچار ترشح بیش از اندازه اسید معده هستند با مشکل خود آشنایی دارند و میدانند که درد آنها بیشتر بعد از مصرف غذاهای تحریک کننده یا نفاخ ایجاد میشود. از سوی دیگر مصرف آنتی اسید و سایر داروهای مشابه درد آنها را تخفیف میدهد. دردهای عضلانی اسکلتی نیز با آسیبهای این اندامها یا سرما خوردن عضلات بین دندهای همراه است. زونا نیز از بیماریهای نسبتاً شایعی است که اگر بر اثر آن درد قفسه سینه بروز پیدا کند، ممکن است پزشک را به اشتباه به سوی دردهای قلبی گمراه کند.
علل کم اهمیت درد سینه
در زنان جوان به ندرت دردهای قلبی منشا ایسکمیک (کاهش خونرسانی) دارند. در این موارد معمولا معاینه و نوار قلب چیز خاصی را نشان نمیدهد. این موارد بیشتر در اثر آشفتگیهای روانی و وجود بیماری خفیف دریچهای به نام پرولاپس دریچه میترال ممکن است ایجاد شده باشد و تجویز آرامبخش یا داروی ایندرال بهترین کمک را به بیمار خواهد کرد. البته اطمینان دادن به بیمار و همراهان او نیز در تخفیف درد ایشان بسیار موثر خواهد بود.
علل اورژانسی درد سینه
حالتهای بسیار خطرناکی نیز گاه موجب درد قلبی میشوند که باید با دقت فراوان آنها را مد نظر داشت. یکی از این حالتها پاره شدن حاد آئورت است که درد سینه و تند شدن تعداد تنفس و نبض را موجب میشود و در صورتی که اقدام فوری به عمل نیاید، بیمار فوت خواهد شد. از علل جدی دیگر غیر از سکته قلبی ، پنوموتوراکس ، پریکاردیت حاد و … است.
بیماری سرخرگهای قلب
بیماری سرخرگهای قلب(آترواسكلروز سرخرگ های قلب عبارت است از تصلب و باریك شدن فضای داخل سرخرگهای قلب. قلب ۳ سرخرگ اصلی دارد. زمانی كه هر كدام یا همگی تنگ شوند، آنها دیگر نمیتوانند اكسیژن كافی به سلولهای قلب برسانند. این بیماری مردان و زنان بالای ۴۰ سال را متأثر میسازد، اما پیش از یائسگی در زنان كمتر شایع است.
* علایم شایع
▪ مراحل اولیه:
ـ اغلب بدون علامت است.
▪ مراحل بعدی:
ـ آنژین صدری (احساس سوزش، فشردگی، سنگینی، یا گرفتگی در قفسه سینه كه ممكن است به بازوی چپ، گردن، فك، یا كتف گسترش پیدا كند).
* حمله قلبی
▪ علل
عمدتاً ناشناخته است، مگر رابطه بین این بیماری و عوامل خطری كه چند سطر پایینتر فهرست شده اند.
علاوه بر تنگ شدن داخل سرخرگ (به دلیل تصلب)، غالباً لخته های خونی تشكیل میشوند و سرخرگ را مسدود میكنند.
▪ عوامل افزایش دهنده خطر
- سیگار كشیدن
- بالا بودن فشارخون
- سابقه خانوادگی بیماری سرخرگهای قلب، دیابت، فشار خون بالا، یا آترواسكلروز
- تغذیه نامناسب، خصوصاً وجود چربی زیاد در رژیم غذایی
- سابقه حمله قلبی یا سكته مغزی
- ورزش نكردن
- شخصیت تهاجمی یا ناشكیبا
- اضافه وزن
- افزایش كلسترول یا LDL (لیپوپروتیئن با چگالی كم ـ كلسترول بد) و یا كاهش HDL (لیپوپروتئین با چگالی زیاد ـ كلسترول خوب) در خون
* پیشگیری
▪ عواقب مورد انتظار
این بیماری را در حال حاضر نمیتوان معالجه كرد. اما علایم آن را معمولاً میتوان تحت كنترل در آورد. با درمان میتوان طور عمر و كیفیت آن را افزایش داد. البته با اتخاذ تدابیر درمانی سختگیرانه میتوان روند آترواسكلروز را نیز تا حدی معكوس نمود.
تحقیقات علمی درباره علل و روشهای درمان این بیماری ادامه دارند، بنابراین امید میرود كه روشهای درمانی مؤثرتری ابداع شوند و نهایتاً بتوان این بیماری را معالجه كرد.
▪ عوارض احتمالی
انفاركتوس قلب (مرگ سلولهای عضله قلب در اثر نرسیدن خون به حد كافی) كه زندگی را در معرض تهدید قرار میدهد.
* درمان
▪ اصول كلی
- امكان دارد آزمایشات تشخیصی شامل موارد زیر باشد: نوار قلب؛ اكوكاردیوگرام؛ آزمون ورزش؛ آزمون استرس رادیونوكلئید؛ آزمایش خون برای بررسی چربی، كلسترول، و لیپوپروتئینهای خون؛ عكسبرداری از قفسه سینه؛ و آنژیوگرافی (وارد كردن كاتتر به سرخرگهای قلب)
- سعی كنید عوامل خطر را به هر تعداد كه میتوانید كاهش دهید. به فكر تغییر شیوه زندگی خود باشید.
- سیگار را ترك كنید.
- جراحی بایپاس رگهای قلب در موارد شدید
- آنژیوپلاستی با بادكنك. در این روش درمانی، یك بادكنك كوچك بدون باد، از درون سرخرگ به سمت محل انسداد هدایت و در آغاز باد میشود تا رگ را باز كند. این روش خصوصاً برای سرخرگهایی كه به قلب و مغز میروند كاربرد یافته است.
- این روشها ممكن است علایم را برای مدتی كاهش دهند یا حتی رفع كنند، اما بیماری زمینهای را نمیتوانند برطرف كنند.
- در موارد نادر كه روشهای سادهتر موثر واقع نمیشوند، شاید بتوان بیماری سرخرگهای قلب كه در مراحل پیشرفته قرار دارد را با پیوند قلب معالجه كرد.
* داروها
نیتروگلیسیرین، داروهای ضدانعقادی، داروهای مسدودكننده كانال كلسیم، داروهای مهاركننده آنزیم مبدل آنژیوتانسین، یا داروهای مسدودكننده بتا آنرژیك، برای آنژین صدری و اسپاسم رگهای خونی
داروهای گشادكننده عروق برای افزایش خونرسانی به عضله قلب
امكان دارد تزریق داروهای حل كننده لخته خونی ضروری شود.
* فعالیت
یك برنامه ورزشی روزانه و در حد متوسط داشته باشید. فعالیت جنسی را با نظر پزشك از سر گیرید.
* رژیم غذایی
ـ رژیم غذایی دارای چربی كم
ـ اگر اضافه وزن وجود دارد، یك رژیم متناسب برای لاغر شدن بگیرید و بدان پایبند باشید.
▪ در این شرایط به پزشك خود مراجعه نمایید
اگر شما یا یكی از اعضای خانواده تان دچار ناراحتی (درد یا فشار) در ناحیه قفسه سینه با انتشار به فك، بازوی چپ، یا پشت شدهاید. بلافاصله كمك بخواهید. این ممكن است یك مورد اورژانس باشد!
- اگر شما عرق ریزش دارید و احساس تنگی نفس میكنید.
- اگر شما دارای عوامل خطر این بیماری هستید و مایلید كه در یك برنامه پیشگیری شركت كنید.
- اگر پس از فعالیت بدنی دچار درد قفسه سینه، گردن، یا فك میشوید كه با استراحت بر طرف میشود.
- اگر پس از شروع درمان، علایم بدتر شوند یا رو به بهبود نگذارند.
- اگر دچار علایم جدید و غیرقابل توجیه شده اید. داروهای مورد استفاده در درمان ممكن است عوارض جانبی به همراه داشته باشند
تست ورزش به زبان ساده
|
|
دید کلی
وقتی کسی دچار درد قلبی میشود ممکن است نوار قلب چیز خاصی را نشان ندهد، اما شک بالینی پزشک به این سمت است که رگهای قلب بیمار گرفتگی دارند. در این موارد با انجام تست ورزش تا حد زیادی صحت و سقم این مطلب روشن میشود. به عبارت دیگر تست ورزش آزمونی است که تغییرات نهفته نوار قلبی را از طریق تحمیل ورزش و فعالیت بدنی شدید به فرد آشکار میسازد.
آماده سازی بیمار برای تست ورزش
جهت رفاه بیشتر در حین ورزش ، بهتر است لباس و کفشی راحت پوشیده و قبل از انجام آزمایش ، فعالیت فیزیکی شدید انجام نداده باشید. همچنین لازم است از 3 ساعت قبل ناشتا بوده و سیگار نکشید. (چنانچه مبتلا به دیابت هستید 1 ساعت ناشتا بودن پس از صرف یک غذای سبک کافی است و نیازی به تغییر مقدار انسولین وجود ندارد). دیگر آنکه بعضی داروهای مداخلهگر قلبی را که مانع از افزایش فعالیت قلب در حین ورزش میشوند (مانند پروپرانولول) در فاصله زمانی معین قبل از تست ورزش (تحت نظر پزشک معالج خود) قبلا باید قطع کرده باشید.
روش انجام آزمایش
ابتدا بیمار توسط پزشک ، پرسشهایی در مورد سابقه بیماری قلبی بعمل آمده و مورد معاینه قلب قرار خواهد گرفت. نبض ، فشارخون و نوار قلب در آغاز و سپس در مراحل بعدی آزمون بطور مکرر اندازهگیری و ثبت میشوند. پس از معاینه قلب جهت آزمون ورزش بر روی دستگاه تردمیل قرار خواهد گرفت. این دستگاه بصورت یک صفحه لاستیکی متحرک و غلطانی است (شبیه چرخ نقاله) که بیمار بر روی آن ایستاده و جهت حفظ تعادل باید بر روی آن راه برود. هر3 دقیقه شیب نوار در حد2 درصد و سرعت حرکت آن حدود 1.2 کیلومتر در ساعت افزایش خواهد یافت. این آزمون را میتوان با استفاده از دستگاه دوچرخهای نیز انجام داد.
انجام این تست به این صورت است که به فرد الکترودهای مربوط به نوار قلبی را متصل میکنند و از او میخواهند که متناسب با سرعت تسمه نقاله یا دوچرخه مخصوص حرکت کند. ابتدا دستگاه آرام حرکت میکند اما بتدریج سرعت میگیرد و فرد برای ادامه دادن آزمایش باید روی تسمه نقاله بدود. بتدریج دستگاه شیب پیدا میکند و حالتی ایجاد میشود که فرد در حال دویدن از سربالایی پیدا میکند. علائم حیاتی و نوار قلب بیمار در حالتهای مختلف کنترل میشود تا تغییرات قطعات و امواج آن در حالت ورزش مشخص شود.
مدت زمان ورزش برای تست
بر اساس سن ، حد معینی از ورزش و حداکثر ضربان قلب که بیمار باید به آن دست یابد پیش از شروع ورزش برای وی مشخص شده و آزمایش تا آن زمان ادامه خواهد یافت. بهترین و قابل اعتمادترین نتیجه مربوط به زمانی است که به حداکثر فعالیت پیشبینی شده بدون بروز تغییر غیر طبیعی در وضعیت بالینی یا نوار قلب نایل شود و این ، حدودا به 12- 10 دقیقه ورزش و کمی شکیبایی نیاز دارد. در صورتی که طی آزمون ضربان قلب به حدود 85% از حداثر ضربان قلب استاندارد (که با فرمول “سن بیمار _ 220″ محاسبه میشود.) برسد آزمون طبیعی تلقی میشود. معهذا در هر زمان که بیمار واقعا احساس کرد قادر به ادامه ورزش نیست یا چنانچه دچار بعضی علائم بالینی نظیر درد سینه ، تنگی نفس مفرط ، سرگیجه و سردرد شدید شود، یا تغییرات غیر عادی در نوار قلب بروز کند یا فشار خون افت کند، آزمایش قطع میشود. برخی افراد مسن یا کسانی که دردهای مفصلی و عضلانی دارند از انجام تست ورزشی معاف هستند و باید اسکن قلب روی آنها انجام گیرد . اسکن رادیوایزوتوپ قلب (تست تالیوم) نسبت به تست ورزش آسانتر و دقیقتر میباشد و برخی پزشکان تمایل بیشتری به انجام آن دارند.
|
|
کاربرد تست ورزش
در مجموع تست ورزشی آزمونی است که میتواند گرفتگیها و تنگیهای عروق قلب را تا حدی نشان دهد و پزشک را در تصمیمگیری برای انجام دادن یا ندادن اقدامات تهاجمیتر (مانند آنژیوگرافی راهنمایی کند. از کاربردهای پر اهمیت دیگر این تست در مورد ارزیابی کارایی افرادی است کهدچار سکتههای قلبی میشوند و به اصطلاح تحمل فعالیتهای بدنی در آنها در طول زمان مورد بررسی قرار میگیرد.
موارد عدم استفاده از تست ورزش
در صورتی که آزمون ورزش برای بیمار واقعا خطرناک باشد، آزمایش بصورت دیگری انجام میشود. بطور کلی در مواقعی که بیمار به هر دلیل قادر به ورزش نباشد یا انجام ورزش برای وی غیر ضروری یا مضر تشخیص داده شود بجای آزمون ورزش، از تزریق بعضی از داروهای خاص استفاده میشود. معروفترین و رایجترین این داروها، دی پیریدامول (پرزانتین) نام دارد. این دارو سرخرگهای کرونر قلب را گشاد کرده و خون رسانی به عضله قلب را چند برابر میکند. با تزریق این دارو مشابه اثرات فیزیولوژیک ورزش در قلب ایجاد خواهد شد بدون آنکه بیمار فعالیت جسمی قابل توجهی انجام داده باشد.
تزریق داروی رادیواکتیو
دارویی که در انتهای مرحله آزمون ورزش از طریق آنژیوکت به بیمار تزریق می شود یک ماده رادیواکتیو بیخطر و بدون ضرر است. این ماده معمولا تکنسیوم – 99m – میبی ( 99m Tc- MIBI )، در مواردی تالیوم (201 TI ) و گاهی بعضی داروهای دیگر نشاندار شده با تکنسیوم -m 99 میباشد. ترس مفرط از پرتو که در بعضی بیماران مشاهده میشود به هیچ وجه پایه علمی ندارد. ماده رادیو اکتیوی که در اینجا به مقدار ناچیز بکار میرود تنها حاوی پرتو گاما است و نقش یک ماده شبرنگ را در محیط تاریک و غیر قابل دسترس داخل بدن بازی میکند. به بیان دیگر ماده تزریقی از نوعی انتخاب شده که هیچگونه تابش آلفا یا بتا ندارد (چون انرژی و عوارض احتمالی یک ماده رادیواکتیو بیشتر معلول تابش ذرات آلفا و بتای آن میباشد). مانند یک واکسن که همه خصوصیات یک عامل بیماریزا را دارد به جز آنکه بسیار ضعیف شده و تنها واکنش ایمنی بدن را فعال میسازد.
بنابراین، پرتو دارویی که برای شما به مقدار بسیار اندک و با نیمه عمر بسیار کوتاه تجویز میشود فقط به عنوان یک ردیاب یا نشانهگر بیخطر به مدت چند ساعت در بدن شما باقی میماند و از نظر تابش پرتو یا ترکیب شیمیایی هیچ ضرری برای شما نخواهد داشت و مطالعات گسترده و متعدد انجام شده در جهان گواه این مدعا هستند. شاید دانستن این امر برایتان جالب باشد که اساسا تابشهای رادیواکتیو بطور طبیعی نیز با مقادیر کمتر در محیط پیرامون ما وجود داشته و امروزه برای آنها اثرات مثبت و سازنده قائل هستند. لذا میزان پرتوگیری بیماران در آزمایشهای پزشکی هستهای معمولا اندک و در حد تصویر برداری رادیوگرافی یا بعضا حتی کمتر میباشد و دستورات حفاظتی خاصی که در زمینه پرتو به بیماران بعد از تصویربرداریهای پزشکی داده میشوند جنبه احتیاطی داشته و عمدتا مربوط به خانمهای باردار هستند.
ورزش را فراموش نکنید
● راهکارهایی برای کاهش کلسترول
لیپیدها چربی هایی هستند که در سراسر بدن یافت می شوند. کلسترول نیز نوعی از لیپیدهاست که در غذاهایی که منشاء حیوانی دارند (چربی های حیوانی) یافت می شود. غذاهایی مانند تخم مرغ، گوشت ها، همه محصولات لبنی (شامل شیر، پنیر، بستنی و…) حاوی کلسترول و غذاهایی مانند سبزی ها، میوه ها و غلات فاقد آن هستند. کبد روزانه هزار میلی گرم کلسترول تولید می کند و هر فرد نیز احتمالاً حدود ۱۵۰ تا ۲۵۰ میلی گرم از طریق غذاها کلسترول دریافت می کند.
از آنجایی که کلسترول نمی تواند به تنهایی وارد جریان خون شود با یک نوع پروتئین ترکیب می شود که حاصل این ترکیب را لیپوپروتئین می نامند. دو نوع لیپوپروتئین مهم بدن HDL و LDL هستند که HDL لیپوپروتئین هایی با وزن مخصوص بالا هستند که به طور عامیانه به کلسترول خوب معروف است و LDL لیپوپروتئین هایی با وزن مخصوص کم هستند که به کلسترول بد معروف است. حدود یک سوم تا یک چهارم کل کلسترول بدن از نوع HDL است. HDL کلسترول را به کبد برمی گرداند تا در آنجا فرآوری شده و به بدن فرستاده شود. اما بیشترین میزان کلسترول بدن LDL است که سبب انسداد رگ ها شده و مانعی برای جریان خون می شود. بالا بودن این نوع کلسترول خطر بزرگی برای قلب محسوب می شود.
هنگامی که کلسترول LDL بالا باشد، کلسترول در دیواره سرخرگ ها رسوب کرده و ماده سفتی به نام پلاک را تشکیل می دهد. بر اثر مرور زمان پلاک سبب می شود سرخرگ ها تنگ تر شوند و جریان خون در آنها کاهش یابد که به این حالت آترواسکلروزیس می گویند. هنگامی که آترواسکلروزیس در سرخرگ های قلبی واقع شود موجب بیماری عروق قلبی می شود و در نتیجه فرد در معرض خطر بالای حمله قلبی قرار می گیرد. هنگامی که آترواسکلروزیس در سرخرگ های مغزی واقع شود سبب بیماری های عروق مغزی شده که فرد را در معرض خطر بالای سکته مغزی قرار می دهد، همچنین آترواسکلروزیس ممکن است در دیگر ارگان های حیاتی بدن مانند کلیه ها و روده ها هم واقع شود.
● برخی عوامل افزایش کلسترول LDL در بدن از این قرار است.
▪ چاقی یا اضافه وزن
▪ سابقه ارثی؛ چنانچه در خانواده یی مشکلات کلسترول یا بیماری های قلبی وجود داشته باشد خطر داشتن این مشکلات برای افراد آن خانواده بسیار بیشتر می شود. ▪ رژیم غذایی؛ خوردن غذاهای چرب که حاوی چربی های اشباع شده هستند این نوع کلسترول را بالا می برد
▪ فعالیت های فیزیکی و ورزش؛ ورزش میزان HDL را بالا می برد در نتیجه احتمال بیماری های قلبی را کاهش می دهد. ۵- سن؛ با افزایش سن خطر بالارفتن کلسترول بدن هم بیشتر می شود. انجمن قلب امریکا جهت پیشگیری از بالارفتن کلسترول بدن راهکارهای زیر را پیشنهاد می کند.
- در رژیم غذایی تان از غذاهای کم چرب، میوه ها، سبزیجات، غلات، سبزیجات بنشنی (مانند لوبیا) و ماهی استفاده کنید.
- چربی های اشباع نشده را جایگزین چربی های اشباع شده کنید. مثلاً برای طبخ غذاها به جای کره یا مارگارین از روغن زیتون یا روغن های مشابه استفاده کنید.
- اگر گوشت می خورید، از گوشت بدون چربی یا گوشت مرغ بدون پوست استفاده کنید.
- به جای سرخ کردن از پختن، بریان کردن، کباب کردن، تنوری کردن، آب پز و بخارپز کردن استفاده کنید.
- از شیر، پنیر و ماست کم چرب یا بدون چربی استفاده کنید.
- به جای شکلات ها از سبزیجات خام، میوه ها، پاپ کورن های بدون نمک و اسنک های کم چرب استفاده کنید.
- از سس های کم چرب استفاده کنید.
- به جای گوشت از نخود سبز، عدس و انواع لوبیا استفاده کنید.
همچنین این انجمن توصیه می کند که مواظب وزن خود باشید و اضافه وزن پیدا نکنید. ورزش های هوازی را به طور منظم انجام دهید. پیاده روی، دوچرخه سواری و شنا قلب را تقویت می کند و کلسترول را کاهش می دهد و هرگز سیگار نکشید.
بیماریهای قلبی
بیشك بیماریهای قلبی عروقی مهمترین علت مرگومیر در كشور ما محسوب میشود. متخصصان میگویند یكی از دلایل اصلی بیماریهای قلبی عروقی الگوی غذایی غلط است. رعایت نكردن تغذیه صحیح میتواند باعث افزایش بروز عوامل خطرساز بیماریهای قلبی عروقی (افزایش كلسترول و تریگلیسیرید خون، فشارخون بالا و…) گردد.
بیشك بیماریهای قلبی عروقی مهمترین علت مرگومیر در كشور ما محسوب میشود. متخصصان میگویند یكی از دلایل اصلی بیماریهای قلبی عروقی الگوی غذایی غلط است. رعایت نكردن تغذیه صحیح میتواند باعث افزایش بروز عوامل خطرساز بیماریهای قلبی عروقی (افزایش كلسترول و تریگلیسیرید خون، فشارخون بالا و…) گردد. با رعایت برنامه غذایی صحیح و گنجانیدن میوه و سبزی در برنامه غذایی روزانه، بروز بیماریهای قلبی عروقی به میزان قابل ملاحظهای كاهش مییابد.
مطالعات متعددی نشان داده است كه افرادی كه از سبزی و میوه در برنامه غذایی روزانه استفاده میكنند كمتر به بیماریهای قلبی عروقی مبتلا میشوند. سبزیها نقش مهمی در تنظیم فشار خون، چربی و كلسترول خون دارند.
یك تحقیق در ایتالیا نشان داده كه در زنان سالمندی كه هر روز میوه و هویج تازه مصرف میكردهاند میزان ابتلا به بیماریهای قلبی عروقی ۶۰ درصد كمتر از زنانی بوده كه در برنامه غذایی روزانه خود از سبزی و میوه استفاده نمی كردهاند. در افراد گیاهخوار نیز شانس ابتلا به این بیماریها كمتر گزارش شده است.
سبزیها و میوهها دارای موادی به نام فیبر هستند كه به شكل محلول و غیرمحلول وجود دارند. فیبرهای محلول در انواع حبوبات، سبزیها و میوههایی مثل مركبات و گلابی و سیب وجود دارند كه موجب كاهش كلسترول بد خون )LDL( و جلوگیری از ابتلا به بیماریهای قلبی عروقی میشوند.
فیبرهای غیرمحلول در دانههای كامل غلات مثل نان سبوسدار یافت میشوند كه با افرایش حجم مدفوع باعث تسهیل حركات روده و پیشگیری از یبوست میشوند. فبیرهای محلول با كاهش سرعت حركت مواد غذایی در روده جذب گلوكز (قند) و كلسترول را از روده كاهش میدهند و در نتیجه از دیابت یا بیماری قند و بیماری قلبی پیشگیری میكنند.
میوهها و سبزیها غنی از یك نوع ماده معدنی به نام پتاسیم هستند كه میتواند به كنترل فشارخون كمك كند و از ریتمهای قلبی نامنظم نیز جلوگیری نماید. منیزیم موجود در میوهها و سبزیها نیز سطح كلسترول بد را در خون كاهش میدهند و مانع از سفت شدن دیواره عروق میشوند. منیزیم در اسفناج و جوانه گندم به وفور یافت میشود. در میان میوهها سیب به علت دارا بودن نوعی فیبر محلول به نام پكتین بهطور معجزه آسایی كلسترول بد خون یعنی LDL را كاهش و سطح كلسترول خوب یا HDL را افزایش میدهد. در شرایط طبیعی باید میزان HDL خون بالا و سطح LDL خون پایین باشد. میوهها و سبزیها همچنین دارای تركیباتی به نام فلاونوییدها هستند. این مواد دارای خاصیت آنتیاكسیدانی هستند كه از اكسیده شدن كلسترول بد خون، تبدیل آن به مواد مضر و در نهایت تصلب شرایین جلوگیری میكنند. فلاونوییدها را در میوها و سبزیهایی مثل تمشك، انگور قرمز، آلبالو، مركبات، كرفس، كاهو، زیتون، چای، تربچه وسیبزمینی میتوان پیدا كرد. بهطور كلی تمام میوهها و سبزیها با رنگ قرمز و ارغوانی حاوی فلاونویید هستند. زردچوبه و زنجبیل هم خاصیت آنتیاكسیدانی دارند و در مورد زردچوبه این خاصیت چندبرابر ویتامین E ذكر شده است. گوجهفرنگی حاوی یك آنتیاكسیدان قوی به نام لیكوپن است كه همان ماده قرمزرنگ موجود در گوجهفرنگی است. هرچه گوجهفرنگی رسیدهتر باشد لیكوپن آن بیشتر است به شرطی كه روی بوته رسیده باشد. مصرف سبزیهایی مثل هویج در برنامه غذایی روزانه، براساس مطالعات انجام شده، میزان ابتلا به بیماریهای قلبی عروقی را تا ۲۰درصد و سكتههای مغزی را بین ۴۰ تا ۷۰ درصد كاهش میدهد. این خاصیت به دلیل وجود مادهای به نام بتاكاروتن در هویج است. بتاكاروتن پیشساز ویتامین A در بدن است. از خواص سیر نیز در كاهش كلسترول خون بسیار گفته شده است. مصرف روزانه ۳ حبه سیر میزان كلسترول را تا ۱۵ درصد كاهش میدهد. این خاصیت در پیاز نیز دیده شده و متخصصان میگویند مصرف روزانه نصف پیاز میتواند میزان كلسترول خوب HDL را افزایش داده وخطر حملات قلبی را كاهش دهد. مصرف مرتب سیر و پیاز از لخته شدن خون كه یكی از علل شلیع سكتههای قلبی است جلوگیری میكند.
قابل ذكر است كه مصرف سیر به هرشكل ازجمله خام، پخته، یا بهصورت ترشی و عصاره، نه تنها سطح كلسترول خون را كاهش میدهد بلكه در كاهش فشارخون نیز موثر است. اگر میزان كلسترول خون شما بالاست سعی كنید از سبزیهایی مثل لوبیا سبز در برنامه غذایی خود بیشتر استفاده كنید. لوبیا سبز دارای نوعی سلولز است كه جذب و تولید كلسترول را در بدن محدود میكند. ویتامین C موجود در سبزیها و میوهها نیز با خاصیت آنتیاكسیدانی از قلب محافظت میكند. تقریبا تمام میوهها و سبزیها حاوی ویتامین C هستند و در بعضی از آنها مثل كیوی، توتفرنگی، انواع مركبات، فلفل سبز، گوجهفرنگی، كلم وگل كلم میزان ویتامین C بیشتر است. برای اینكه ویتامین C سبزیها مورد استفاده بدن قرار گیرد باید حتیالامكان بهصورت تازه وخام مصرف شوند. سبزیهای پختنی را در آب كم و مدت زمان كوتاه باید پخت چون تقریبا نصف ویتامین C در هنگام پخت از بین میرود. در فریزر سبزی خام تا یكسوم و سبزی پخته شده تا نصف میزان ویتامین C خود را از دست میدهد. بدترین حالت زمانی است كه سبزی سرخ میشود. در صورتی كه تمایل به سرخ كردن سبزیها وجود دارد بهتر است به تفت دادن آن قناعت شود تا حداقل میزان ویتامین C از دست برود. بهخاطر داشته باشید كه پیروی از یك برنامه غذایی مناسب و مصرف روزانه سبزی و میوه به مقدار ۵ سهم در روز و براساس توصیههای جدید برخی از متخصصان تغذیه ،۷ سهم در روز میتواند به میزان قابل توجهی از ابتلا به بیماریهای قلبی عروقی بكاهد. یك سهم میوه میتواند شامل یك عدد میوه متوسط مثل یك سیب یا یك پرتقال یا دو عدد میوه كوچك مثل آلو، زردآلو یا نصف لیوان دانه انگور یا گیلاس باشد. یك قاچ بزرگ از میوههایی مثل هندوانه یا خربزه هم یك سهم محسوب میشوند. در مورد سبزیها، یك لیوان سبزی خردشده مثلا كاهو و یا یك لیوان سبزی خوردن، یك عدد گوجهفرنگی، یك فلفل دلمهای متوسط یا یك عدد هویج یك سهم سبزی بهحساب میآیند. متخصصان توصیه میكنند كه در برنامه غذایی روزانه خود انتخابهای متنوعی از سبزیها و میوهها شامل سبزیها و میوههای سبز، زرد، نارنجی و قرمز رنگ داشته باشید. میوها و سبزیها بهقدری متنوع هستند كه شما با هر ذائقه و سلیقهای میتوانید از آنها در وعدههای غذایی روزانه خود استفاده كنید.
شرح بیماری
هیپرلیپیدمی عبارت است از بالابودن غلظت چربی خون. انواع افزایش چربی خون (نوع 1،2،3،4و5) براساس سطح انواع چربی در خون، و میزان بالاتر بودن آنها از حد طبیعی تعریف میشود. افزایش چربی خونی در هر سنی میتواند رخ دهد، اما در بزرگسالان شایعتر است. البته انواع مختلف افزایش چربی خون در سنین مختلف رخ میدهند.
علایم شایع
- گرهکهای زرد رنگ چربی در پوست زیر چشم ها، پوست ناحیه آرنج و زانو، و نیز در تاندون ها
- بزرگ شدن طحال و کبد (در بعضی از انواع)
- حلقههای سفیدرنگ در اطراف مردمک چشم (در بعضی از انواع)
علل
- خون حاوی انواع مختلف چربی (لیپیدها) است که با پروتئین های خون ترکیب میشوند و تشکیل لیپوپروتئینها را میدهند. لیپوپروتئینها انرژی تأمین میکنند و مواد اولیه برای ساخته شدن بعضی از بافتها و هورمون ها را فراهم میآورند. لیپوپروتئینها حاوی کلسترول و تریگلیسرید هستند. کلسترول خون در لیپوپروتئینهای مختلف خون از جمله لیپوپروتئین پرچگال (HDL) ، لیپوپروتئین کم چگال (LDL) ، و لیپوپروتئین بسیار کم چگال (VLDL) پخش شده است. اگر میزان LDL (کلسترول بد) فراتر از حد طبیعی باشد، در دیواره رگها رسوب میکند و باعث آترواسکلروز میشود. HDL (کلسترول خوب) نقش محافظتی دارد، به این ترتیب که از رسوب کلسترول بد جلوگیری میکند.
- هر کدام از انواع افزایش چربی خون ممکن است ارثی یا ثانویه به یک اختلال دیگر باشند.
عوامل تشدید کننده بیماری
