چگونه میتوان قلب سالم تری داشت؟
چگونه میتوان قلب سالم تری داشت؟
قلب
با سلام خدمت شما عزیزان ، چند مقاله مختلف و مکمل یگدیگر، در مورد بیماری شایع قلب در ایران و چگونگی پیشگیری از آن تقدیم حضور می گردد. جا دارد از افرادی که در به وجود آوردن این محتوای مفید الکترونیکی تلاش نموده اند و اجازه داده اند تا همه از آن استفاده کنند، تشکر نماییم. بیاد داشته باشیم که همیشه ، پیشگیری به مراتب بهتر، ارزان تر و مفیدتر، از درمان است. امید وارم این مقاله هامورد توجه و استفاده قرار گیرد.
درد قلبی
مقدمه
هر عضوی از بدن درد خاص خود را دارد و در جای خاصی احساس میشود. با این حال پزشکان چندان موافق نیستند دردهایی را که در قسمت قلب و قفسه سینه احساس میشود درد قلبی بنامیم. آنها بیشتر از اصطلاح درد قفسه سینه یا آنژین صدری استفاده میکنند و تمام دردهای ناحیه سینه را مهم تلقی کرده (هر چند درست روی قلب نباشد) و علت آن را کاملاً بررسی میکنند. علت این است که برخی از دردهای قفسه سینه اصلاً منشا قلبی ندارند و در اثر آسیبهای سایر اندامها ایجاد میگردند.
کیفیت درد قلبی
معمولا درد قلبی در افراد به صورت درد مبهم یا احساس فشار ، سنگینی ، سفتی ، فشردگی یا خفگی بیان میشود تا درد واضح و اغلب بصورت احساس ناراحتی است تا درد. و در صورت شدید بودن بیمار درد را بصورت خرد کننده ، فشارنده و له کننده توصیف میکند که نفس فرد را تنگ کرده و او را از ادامه فعالیت باز میدارد.
کیفیت این درد بیشتر فشارنده است تا سوزشی یا تیز. بنابراین در کسانی که دچار دردهای سوزشی قلب میشوند (بویژه وقتی اندازه محل درد از حد یک سکه تجاوز نمیکند)، باید به فکر علل دیگری برای درد بود. البته اینگونه دردها نیز ممکن است منشا قلبی داشته باشند ولی نشانه ایسکمی (کاهش خونرسانی بافت قلب) نمیباشند. معمولا دردهای قلبی با فعالیت بدنی و یا تغییر حالات روحی و روانی (از جمله استرسهای ناگهانی) ، سرما ، غذا یا ترکیبی از این عوامل تسریع و تشدید میشود و با استراحت تسکین مییابد. البته بسیاری از حملات با این الگوها هماهنگی ندارد. مدت این دردها نیز از 5 دقیقه تا 30 دقیقه متغیر است. در صورتیکه درد قلبی از نیم ساعت بیشتر به طول بینجامد احتمال سکته قلبی در فرد مبتلا به شدت افزایش مییابد.
محل درد قلبی
معمولاً این درد در ناحیه جناغ سینه (قسمت پایینی آن) یا سمت چپ قفسه سینه احساس میشود اما درد سایر قسمتهای سینه نیز ممکن است مربوط به قلب باشد. ولی ممکن است به سایر قسمتها نیز انتشار داشته باشد. گاه این درد به بالای شکم راه مییابد و فرد تصور میکند دچار سوءهاضمه شده است و گاه به آرواره یا زیر چانه ، گردن ، پشت و بین دو کتف یا بازوها (بویژه دست چپ) نیز تیر میکشد. مورد اخیر (انتشار به دست چپ) حالتی نسبتاً اختصاصی بوده و باید فرد را نسبت به قلبی بودن منشا درد آگاه سازد.
علایم شایع همراه درد قلبی
معمولا حمله قلبی با علائمی مانند احساس نزدیکی مرگ ، تعریق سرد ، تهوع و استفراغ ، احساس خفگی ، تنگی نفس ، ضعف و منگی همراه است.
علل درد قلبی
علت درد قلبی در درجه اول کاهش خونرسانی به بافت عضلانی قلب میباشد. به طوری که عروق قلب نتوانند جوابگوی نیاز قلب به اکسیژن و مواد غذایی باشند. این امر در چند حالت ایجاد میشود اما شاید دو سه مورد آن از بقیه مهمتر باشند که بسته شدن نسبی یا کامل سرخرگهای قلب توسط لخته خون ، گرفتگی یا انقباض عروقی و اختلال شدید در ضربان قلب از آن جملهاند.
- گاهی عروق قلبی بتدریج دچار گرفتگی میشوند و حالتی ایجاد میشود که گویی رسوبات خاصی رگ را مسدود میسازند. اگر این انسداد تدریجی از مرز 70% بگذرد، رگهای در حالت فعالیت نمیتوانند تکافوی نیاز قلب را بدهند و فرد دچار درد میشود. به این نوع درد قلبی آنژین پایدار یا دردی که ناشی از مقدار خاصی فعالیت است، میگویند. این افراد دچار تنگی مشخصی از یک ، دو یا سه رگ قلبی هستند و وضعیتشان در طول ماهها و سالها تثبیت شده است.
- رسوبات داخلی رگها که باعث تنگی آنها میشود (و به آنها پلاکهای آترواسکروتیک نیز میگویند) در برخی موارد موجب تشکیل لخته شده و انسداد ناگهانی و کامل سرخرگ قلبی اتفاق میافتد. حال بسته به اینکه این لخته به سرعت رفع شود یا پابرجا بماند فرد را دچار آنژین ناپایدار (که مردم به آن سکته ناقص میگویند) و یا سکته قلبی میکند. در این حالت فرد به طور ناگهان دچار درد قلبی میشود و این درد چندان با استفاده از قرصهای زیر زبانی بهبود نمییابد. در حالت دیگر رگهای قلبی فرد دچار انقباض میشود و درد قلبی خاصی در حالت استراحت یا حتی در خواب برای فرد ایجاد مینماید.
عوامل خطرآفرین قلب
هر کسی ممکن است دچار درد قلبی بشود ولی دردی که توصیف آن بیان شد، بیشتر در کسانی که ریسک فاکتورها یا عوامل خطر ساز تنگیها و انسداد عروق قلبی را داشته باشند بروز پیدا میکند. این عوامل به طور خلاصه عبارتند از: جنس مذکر ، چاقی و وزن بالا ، فشار خون بالا ، چربی خون بالا (بالا بودن سطح کلسترول بد خون، یا پایین بودن سطح کلسترول خوب خون) ، دیابت ، استرس و فشارهای روحی و روانی ، داشتن سابقه خانوادگی بیماری سرخرگهای قلب و سکته قلبی ، رژیم غذایی پر از چربیهای اشباع شده ، نداشتن فعالیت بدنی کافی (بیتحرکی آفت قلب است) و کشیدن سیگار. در گذشتهای نه چندان دور سکته قلبی و دردهای مربوط به قلب بیشتر در افراد مسن و نهایتاً میانسال بروز پیدا میکرد اما امروزه سن بروز چنین دردهایی بسیار پایین آمده و متاسفانه برخی افراد در سنین جوانی درد قلبی و گاه سکته قلبی را تجربه میکنند.
تشخیص
در اورژانس در وهله اول یک نوار قلب از بیمار گرفته میشود. اگر نوار قلب تغییراتی به نفع کاهش خونرسانی قلب داشت، معمولاً فرد در بخش مراقبتهای ویژه قلبی (سیسییو) بستری میشود. در غیر این صورت ، پزشک با توجه به معاینات و شرح حال بیمار تصمیم خواهد گرفت که فرد نیاز به بستری شدن دارد یا خیر.
به هنگام بستری شدن در بیمارستان ، بررسیهای تشخیصی ممکن است شامل نوار قلب ، ((اسکن پرفیوژرن میوکارد (اسکن قلب)|اسکن رادیواکتیو با تکنسیم 99)) ، آنژیوگرافی (عکسبرداری از رگها با اشعه ایکس به کمک تزریق ماده حاجب درون آنها) و اندازهگیری آنزیمهایی که از عضله قلب آسیب دیده به درون خون آزاد میشود، باشد.
اقدامات درمانی اولیه
اگر کسی به طور ناگهانی دچار درد قلبی بشود، در هر صورت بهتر است دراز بکشد و فعالیت خود را قطع کند و استراحت مطلق داشته باشد. اگر درد ادامه پیدا کند و منشا گوارشی یا تنفسی نتوان برای آن در نظر گرفت، بهتر است در صورت داشتن قرص زیر زبانی نیتروگلیسیرین یک یا چند عدد از آن تا زمان قطع درد استفاده شود و بیمار به سرعت به اورژانس قلب ارجاع داده شود. اگر هرگونه علامتی از حمله قلبی را دارید، فوراً کمک پزشکی بخواهید. توجه داشته باشید که داروهای حلکننده لخته تنها در ساعات اولیه حمله مؤثر خواهند بود. اگر فردی که دچار حمله قلبی شده است بیهوش است یا دچار ایست قلبی شده و نفس نمیکشد، فوراً تنفس دهان به دهان را شروع کنید. اگر ضربان قلب وجود ندارد، ماساژ قلبی بدهید. تا زمانی که کمک نرسیده باشد عملیات احیا را ادامه دهید.
در مواردی که دردهای قلبی به صورت مزمن در آمده باشد، بیمار با وضعیت خود آشنایی کافی دارد و داروهای لازم را برای کنترل چنین دردهایی در اختیار دارد. و معمولاً نیز چنین دردهایی آنقدر ادامه پیدا نمیکنند که فرد را از ادامه کار بازدارند. فقط لازم است فرد رعایت حال خود را بکند و در صورت بروز درد داروهای اورژانسی خود را استفاده نماید. البته باید به کیفیت یا کمیت درد خود توجه کند و شاید بهتر باشد که به پزشک مراجعه نماید.
اقدامات درمانی در بیمارستان
- اکسیژن
- داروهایی که به سرعت لختههای خون را حل میکنند (باید در عرض 3-1 ساعت از زمان بروز حمله داده شوند).
- داروهای ضد درد
- داروهای ضد بینظمی قلب و داروهای ضد آنژین صدری ، مثل مسدودکنندههای بتا آدرنرژیک یا مسدودکنندههای کانال کلسیمی، برای پایدار کردن نامنظمی ضربان قلب
- داروهای ضد انعقاد برای جلوگیری از تشکیل لخته خون
- نیتروگلیسیرین برای گشاد کردن سرخرگها و افزایش خونرسانی قلب
- داروی دیژیتال برای تقویت انقباضات عضله قلب و پایدار کردن ضربان قلب
- امکان دارد برای به کار انداختن قلب نیاز به تحریک الکتریکی وجود داشته باشد.
- شاید جراحی (کار گذاشتن دستگاه ضربانساز ، آنژیوپلاستی با بادکنک کوچک ، یا جراحی بایپاس سرخرگهای قلب)
پیشگیری
- حتیالمقدور اجتناب یا کنترل عوامل خطر
- رژیم غذایی کمچرب (چربی باید کمتر از 20% کل کالری دریافتی را تأمین کند) و پر فیبر
- وزن خود را در حد مطلوب نگاه دارید.
علل غیر قلبی درد سینه
دردهای دیگری که ممکن است با درد قلبی اشتباه شوند شامل دردهای ناشی از دستگاه تنفسی ، دستگاه گوارشی ، دستگاه عضلانی اسکلتی و حتی پوست هستند. دردهای ریوی با سرفه کردن و تنفس کردن تشدید پیدا میکنند و در صورت پرسش ، فرد سابقه عفونت مجاری تنفسی و ترشح بیش از اندازه مجاری تنفسی را ذکر میکند. کسانی که دچار ترشح بیش از اندازه اسید معده هستند با مشکل خود آشنایی دارند و میدانند که درد آنها بیشتر بعد از مصرف غذاهای تحریک کننده یا نفاخ ایجاد میشود. از سوی دیگر مصرف آنتی اسید و سایر داروهای مشابه درد آنها را تخفیف میدهد. دردهای عضلانی اسکلتی نیز با آسیبهای این اندامها یا سرما خوردن عضلات بین دندهای همراه است. زونا نیز از بیماریهای نسبتاً شایعی است که اگر بر اثر آن درد قفسه سینه بروز پیدا کند، ممکن است پزشک را به اشتباه به سوی دردهای قلبی گمراه کند.
علل کم اهمیت درد سینه
در زنان جوان به ندرت دردهای قلبی منشا ایسکمیک (کاهش خونرسانی) دارند. در این موارد معمولا معاینه و نوار قلب چیز خاصی را نشان نمیدهد. این موارد بیشتر در اثر آشفتگیهای روانی و وجود بیماری خفیف دریچهای به نام پرولاپس دریچه میترال ممکن است ایجاد شده باشد و تجویز آرامبخش یا داروی ایندرال بهترین کمک را به بیمار خواهد کرد. البته اطمینان دادن به بیمار و همراهان او نیز در تخفیف درد ایشان بسیار موثر خواهد بود.
علل اورژانسی درد سینه
حالتهای بسیار خطرناکی نیز گاه موجب درد قلبی میشوند که باید با دقت فراوان آنها را مد نظر داشت. یکی از این حالتها پاره شدن حاد آئورت است که درد سینه و تند شدن تعداد تنفس و نبض را موجب میشود و در صورتی که اقدام فوری به عمل نیاید، بیمار فوت خواهد شد. از علل جدی دیگر غیر از سکته قلبی ، پنوموتوراکس ، پریکاردیت حاد و … است.
بیماری سرخرگهای قلب
بیماری سرخرگهای قلب(آترواسكلروز سرخرگ های قلب عبارت است از تصلب و باریك شدن فضای داخل سرخرگهای قلب. قلب ۳ سرخرگ اصلی دارد. زمانی كه هر كدام یا همگی تنگ شوند، آنها دیگر نمیتوانند اكسیژن كافی به سلولهای قلب برسانند. این بیماری مردان و زنان بالای ۴۰ سال را متأثر میسازد، اما پیش از یائسگی در زنان كمتر شایع است.
* علایم شایع
▪ مراحل اولیه:
ـ اغلب بدون علامت است.
▪ مراحل بعدی:
ـ آنژین صدری (احساس سوزش، فشردگی، سنگینی، یا گرفتگی در قفسه سینه كه ممكن است به بازوی چپ، گردن، فك، یا كتف گسترش پیدا كند).
* حمله قلبی
▪ علل
عمدتاً ناشناخته است، مگر رابطه بین این بیماری و عوامل خطری كه چند سطر پایینتر فهرست شده اند.
علاوه بر تنگ شدن داخل سرخرگ (به دلیل تصلب)، غالباً لخته های خونی تشكیل میشوند و سرخرگ را مسدود میكنند.
▪ عوامل افزایش دهنده خطر
- سیگار كشیدن
- بالا بودن فشارخون
- سابقه خانوادگی بیماری سرخرگهای قلب، دیابت، فشار خون بالا، یا آترواسكلروز
- تغذیه نامناسب، خصوصاً وجود چربی زیاد در رژیم غذایی
- سابقه حمله قلبی یا سكته مغزی
- ورزش نكردن
- شخصیت تهاجمی یا ناشكیبا
- اضافه وزن
- افزایش كلسترول یا LDL (لیپوپروتیئن با چگالی كم ـ كلسترول بد) و یا كاهش HDL (لیپوپروتئین با چگالی زیاد ـ كلسترول خوب) در خون
* پیشگیری
▪ عواقب مورد انتظار
این بیماری را در حال حاضر نمیتوان معالجه كرد. اما علایم آن را معمولاً میتوان تحت كنترل در آورد. با درمان میتوان طور عمر و كیفیت آن را افزایش داد. البته با اتخاذ تدابیر درمانی سختگیرانه میتوان روند آترواسكلروز را نیز تا حدی معكوس نمود.
تحقیقات علمی درباره علل و روشهای درمان این بیماری ادامه دارند، بنابراین امید میرود كه روشهای درمانی مؤثرتری ابداع شوند و نهایتاً بتوان این بیماری را معالجه كرد.
▪ عوارض احتمالی
انفاركتوس قلب (مرگ سلولهای عضله قلب در اثر نرسیدن خون به حد كافی) كه زندگی را در معرض تهدید قرار میدهد.
* درمان
▪ اصول كلی
- امكان دارد آزمایشات تشخیصی شامل موارد زیر باشد: نوار قلب؛ اكوكاردیوگرام؛ آزمون ورزش؛ آزمون استرس رادیونوكلئید؛ آزمایش خون برای بررسی چربی، كلسترول، و لیپوپروتئینهای خون؛ عكسبرداری از قفسه سینه؛ و آنژیوگرافی (وارد كردن كاتتر به سرخرگهای قلب)
- سعی كنید عوامل خطر را به هر تعداد كه میتوانید كاهش دهید. به فكر تغییر شیوه زندگی خود باشید.
- سیگار را ترك كنید.
- جراحی بایپاس رگهای قلب در موارد شدید
- آنژیوپلاستی با بادكنك. در این روش درمانی، یك بادكنك كوچك بدون باد، از درون سرخرگ به سمت محل انسداد هدایت و در آغاز باد میشود تا رگ را باز كند. این روش خصوصاً برای سرخرگهایی كه به قلب و مغز میروند كاربرد یافته است.
- این روشها ممكن است علایم را برای مدتی كاهش دهند یا حتی رفع كنند، اما بیماری زمینهای را نمیتوانند برطرف كنند.
- در موارد نادر كه روشهای سادهتر موثر واقع نمیشوند، شاید بتوان بیماری سرخرگهای قلب كه در مراحل پیشرفته قرار دارد را با پیوند قلب معالجه كرد.
* داروها
نیتروگلیسیرین، داروهای ضدانعقادی، داروهای مسدودكننده كانال كلسیم، داروهای مهاركننده آنزیم مبدل آنژیوتانسین، یا داروهای مسدودكننده بتا آنرژیك، برای آنژین صدری و اسپاسم رگهای خونی
داروهای گشادكننده عروق برای افزایش خونرسانی به عضله قلب
امكان دارد تزریق داروهای حل كننده لخته خونی ضروری شود.
* فعالیت
یك برنامه ورزشی روزانه و در حد متوسط داشته باشید. فعالیت جنسی را با نظر پزشك از سر گیرید.
* رژیم غذایی
ـ رژیم غذایی دارای چربی كم
ـ اگر اضافه وزن وجود دارد، یك رژیم متناسب برای لاغر شدن بگیرید و بدان پایبند باشید.
▪ در این شرایط به پزشك خود مراجعه نمایید
اگر شما یا یكی از اعضای خانواده تان دچار ناراحتی (درد یا فشار) در ناحیه قفسه سینه با انتشار به فك، بازوی چپ، یا پشت شدهاید. بلافاصله كمك بخواهید. این ممكن است یك مورد اورژانس باشد!
- اگر شما عرق ریزش دارید و احساس تنگی نفس میكنید.
- اگر شما دارای عوامل خطر این بیماری هستید و مایلید كه در یك برنامه پیشگیری شركت كنید.
- اگر پس از فعالیت بدنی دچار درد قفسه سینه، گردن، یا فك میشوید كه با استراحت بر طرف میشود.
- اگر پس از شروع درمان، علایم بدتر شوند یا رو به بهبود نگذارند.
- اگر دچار علایم جدید و غیرقابل توجیه شده اید. داروهای مورد استفاده در درمان ممكن است عوارض جانبی به همراه داشته باشند
تست ورزش به زبان ساده
|
|
دید کلی
وقتی کسی دچار درد قلبی میشود ممکن است نوار قلب چیز خاصی را نشان ندهد، اما شک بالینی پزشک به این سمت است که رگهای قلب بیمار گرفتگی دارند. در این موارد با انجام تست ورزش تا حد زیادی صحت و سقم این مطلب روشن میشود. به عبارت دیگر تست ورزش آزمونی است که تغییرات نهفته نوار قلبی را از طریق تحمیل ورزش و فعالیت بدنی شدید به فرد آشکار میسازد.
آماده سازی بیمار برای تست ورزش
جهت رفاه بیشتر در حین ورزش ، بهتر است لباس و کفشی راحت پوشیده و قبل از انجام آزمایش ، فعالیت فیزیکی شدید انجام نداده باشید. همچنین لازم است از 3 ساعت قبل ناشتا بوده و سیگار نکشید. (چنانچه مبتلا به دیابت هستید 1 ساعت ناشتا بودن پس از صرف یک غذای سبک کافی است و نیازی به تغییر مقدار انسولین وجود ندارد). دیگر آنکه بعضی داروهای مداخلهگر قلبی را که مانع از افزایش فعالیت قلب در حین ورزش میشوند (مانند پروپرانولول) در فاصله زمانی معین قبل از تست ورزش (تحت نظر پزشک معالج خود) قبلا باید قطع کرده باشید.
روش انجام آزمایش
ابتدا بیمار توسط پزشک ، پرسشهایی در مورد سابقه بیماری قلبی بعمل آمده و مورد معاینه قلب قرار خواهد گرفت. نبض ، فشارخون و نوار قلب در آغاز و سپس در مراحل بعدی آزمون بطور مکرر اندازهگیری و ثبت میشوند. پس از معاینه قلب جهت آزمون ورزش بر روی دستگاه تردمیل قرار خواهد گرفت. این دستگاه بصورت یک صفحه لاستیکی متحرک و غلطانی است (شبیه چرخ نقاله) که بیمار بر روی آن ایستاده و جهت حفظ تعادل باید بر روی آن راه برود. هر3 دقیقه شیب نوار در حد2 درصد و سرعت حرکت آن حدود 1.2 کیلومتر در ساعت افزایش خواهد یافت. این آزمون را میتوان با استفاده از دستگاه دوچرخهای نیز انجام داد.
انجام این تست به این صورت است که به فرد الکترودهای مربوط به نوار قلبی را متصل میکنند و از او میخواهند که متناسب با سرعت تسمه نقاله یا دوچرخه مخصوص حرکت کند. ابتدا دستگاه آرام حرکت میکند اما بتدریج سرعت میگیرد و فرد برای ادامه دادن آزمایش باید روی تسمه نقاله بدود. بتدریج دستگاه شیب پیدا میکند و حالتی ایجاد میشود که فرد در حال دویدن از سربالایی پیدا میکند. علائم حیاتی و نوار قلب بیمار در حالتهای مختلف کنترل میشود تا تغییرات قطعات و امواج آن در حالت ورزش مشخص شود.
مدت زمان ورزش برای تست
بر اساس سن ، حد معینی از ورزش و حداکثر ضربان قلب که بیمار باید به آن دست یابد پیش از شروع ورزش برای وی مشخص شده و آزمایش تا آن زمان ادامه خواهد یافت. بهترین و قابل اعتمادترین نتیجه مربوط به زمانی است که به حداکثر فعالیت پیشبینی شده بدون بروز تغییر غیر طبیعی در وضعیت بالینی یا نوار قلب نایل شود و این ، حدودا به 12- 10 دقیقه ورزش و کمی شکیبایی نیاز دارد. در صورتی که طی آزمون ضربان قلب به حدود 85% از حداثر ضربان قلب استاندارد (که با فرمول “سن بیمار _ 220″ محاسبه میشود.) برسد آزمون طبیعی تلقی میشود. معهذا در هر زمان که بیمار واقعا احساس کرد قادر به ادامه ورزش نیست یا چنانچه دچار بعضی علائم بالینی نظیر درد سینه ، تنگی نفس مفرط ، سرگیجه و سردرد شدید شود، یا تغییرات غیر عادی در نوار قلب بروز کند یا فشار خون افت کند، آزمایش قطع میشود. برخی افراد مسن یا کسانی که دردهای مفصلی و عضلانی دارند از انجام تست ورزشی معاف هستند و باید اسکن قلب روی آنها انجام گیرد . اسکن رادیوایزوتوپ قلب (تست تالیوم) نسبت به تست ورزش آسانتر و دقیقتر میباشد و برخی پزشکان تمایل بیشتری به انجام آن دارند.
|
|
کاربرد تست ورزش
در مجموع تست ورزشی آزمونی است که میتواند گرفتگیها و تنگیهای عروق قلب را تا حدی نشان دهد و پزشک را در تصمیمگیری برای انجام دادن یا ندادن اقدامات تهاجمیتر (مانند آنژیوگرافی راهنمایی کند. از کاربردهای پر اهمیت دیگر این تست در مورد ارزیابی کارایی افرادی است کهدچار سکتههای قلبی میشوند و به اصطلاح تحمل فعالیتهای بدنی در آنها در طول زمان مورد بررسی قرار میگیرد.
موارد عدم استفاده از تست ورزش
در صورتی که آزمون ورزش برای بیمار واقعا خطرناک باشد، آزمایش بصورت دیگری انجام میشود. بطور کلی در مواقعی که بیمار به هر دلیل قادر به ورزش نباشد یا انجام ورزش برای وی غیر ضروری یا مضر تشخیص داده شود بجای آزمون ورزش، از تزریق بعضی از داروهای خاص استفاده میشود. معروفترین و رایجترین این داروها، دی پیریدامول (پرزانتین) نام دارد. این دارو سرخرگهای کرونر قلب را گشاد کرده و خون رسانی به عضله قلب را چند برابر میکند. با تزریق این دارو مشابه اثرات فیزیولوژیک ورزش در قلب ایجاد خواهد شد بدون آنکه بیمار فعالیت جسمی قابل توجهی انجام داده باشد.
تزریق داروی رادیواکتیو
دارویی که در انتهای مرحله آزمون ورزش از طریق آنژیوکت به بیمار تزریق می شود یک ماده رادیواکتیو بیخطر و بدون ضرر است. این ماده معمولا تکنسیوم - 99m - میبی ( 99m Tc- MIBI )، در مواردی تالیوم (201 TI ) و گاهی بعضی داروهای دیگر نشاندار شده با تکنسیوم -m 99 میباشد. ترس مفرط از پرتو که در بعضی بیماران مشاهده میشود به هیچ وجه پایه علمی ندارد. ماده رادیو اکتیوی که در اینجا به مقدار ناچیز بکار میرود تنها حاوی پرتو گاما است و نقش یک ماده شبرنگ را در محیط تاریک و غیر قابل دسترس داخل بدن بازی میکند. به بیان دیگر ماده تزریقی از نوعی انتخاب شده که هیچگونه تابش آلفا یا بتا ندارد (چون انرژی و عوارض احتمالی یک ماده رادیواکتیو بیشتر معلول تابش ذرات آلفا و بتای آن میباشد). مانند یک واکسن که همه خصوصیات یک عامل بیماریزا را دارد به جز آنکه بسیار ضعیف شده و تنها واکنش ایمنی بدن را فعال میسازد.
بنابراین، پرتو دارویی که برای شما به مقدار بسیار اندک و با نیمه عمر بسیار کوتاه تجویز میشود فقط به عنوان یک ردیاب یا نشانهگر بیخطر به مدت چند ساعت در بدن شما باقی میماند و از نظر تابش پرتو یا ترکیب شیمیایی هیچ ضرری برای شما نخواهد داشت و مطالعات گسترده و متعدد انجام شده در جهان گواه این مدعا هستند. شاید دانستن این امر برایتان جالب باشد که اساسا تابشهای رادیواکتیو بطور طبیعی نیز با مقادیر کمتر در محیط پیرامون ما وجود داشته و امروزه برای آنها اثرات مثبت و سازنده قائل هستند. لذا میزان پرتوگیری بیماران در آزمایشهای پزشکی هستهای معمولا اندک و در حد تصویر برداری رادیوگرافی یا بعضا حتی کمتر میباشد و دستورات حفاظتی خاصی که در زمینه پرتو به بیماران بعد از تصویربرداریهای پزشکی داده میشوند جنبه احتیاطی داشته و عمدتا مربوط به خانمهای باردار هستند.
ورزش را فراموش نکنید
● راهکارهایی برای کاهش کلسترول
لیپیدها چربی هایی هستند که در سراسر بدن یافت می شوند. کلسترول نیز نوعی از لیپیدهاست که در غذاهایی که منشاء حیوانی دارند (چربی های حیوانی) یافت می شود. غذاهایی مانند تخم مرغ، گوشت ها، همه محصولات لبنی (شامل شیر، پنیر، بستنی و…) حاوی کلسترول و غذاهایی مانند سبزی ها، میوه ها و غلات فاقد آن هستند. کبد روزانه هزار میلی گرم کلسترول تولید می کند و هر فرد نیز احتمالاً حدود ۱۵۰ تا ۲۵۰ میلی گرم از طریق غذاها کلسترول دریافت می کند.
از آنجایی که کلسترول نمی تواند به تنهایی وارد جریان خون شود با یک نوع پروتئین ترکیب می شود که حاصل این ترکیب را لیپوپروتئین می نامند. دو نوع لیپوپروتئین مهم بدن HDL و LDL هستند که HDL لیپوپروتئین هایی با وزن مخصوص بالا هستند که به طور عامیانه به کلسترول خوب معروف است و LDL لیپوپروتئین هایی با وزن مخصوص کم هستند که به کلسترول بد معروف است. حدود یک سوم تا یک چهارم کل کلسترول بدن از نوع HDL است. HDL کلسترول را به کبد برمی گرداند تا در آنجا فرآوری شده و به بدن فرستاده شود. اما بیشترین میزان کلسترول بدن LDL است که سبب انسداد رگ ها شده و مانعی برای جریان خون می شود. بالا بودن این نوع کلسترول خطر بزرگی برای قلب محسوب می شود.
هنگامی که کلسترول LDL بالا باشد، کلسترول در دیواره سرخرگ ها رسوب کرده و ماده سفتی به نام پلاک را تشکیل می دهد. بر اثر مرور زمان پلاک سبب می شود سرخرگ ها تنگ تر شوند و جریان خون در آنها کاهش یابد که به این حالت آترواسکلروزیس می گویند. هنگامی که آترواسکلروزیس در سرخرگ های قلبی واقع شود موجب بیماری عروق قلبی می شود و در نتیجه فرد در معرض خطر بالای حمله قلبی قرار می گیرد. هنگامی که آترواسکلروزیس در سرخرگ های مغزی واقع شود سبب بیماری های عروق مغزی شده که فرد را در معرض خطر بالای سکته مغزی قرار می دهد، همچنین آترواسکلروزیس ممکن است در دیگر ارگان های حیاتی بدن مانند کلیه ها و روده ها هم واقع شود.
● برخی عوامل افزایش کلسترول LDL در بدن از این قرار است.
▪ چاقی یا اضافه وزن
▪ سابقه ارثی؛ چنانچه در خانواده یی مشکلات کلسترول یا بیماری های قلبی وجود داشته باشد خطر داشتن این مشکلات برای افراد آن خانواده بسیار بیشتر می شود. ▪ رژیم غذایی؛ خوردن غذاهای چرب که حاوی چربی های اشباع شده هستند این نوع کلسترول را بالا می برد
▪ فعالیت های فیزیکی و ورزش؛ ورزش میزان HDL را بالا می برد در نتیجه احتمال بیماری های قلبی را کاهش می دهد. ۵- سن؛ با افزایش سن خطر بالارفتن کلسترول بدن هم بیشتر می شود. انجمن قلب امریکا جهت پیشگیری از بالارفتن کلسترول بدن راهکارهای زیر را پیشنهاد می کند.
- در رژیم غذایی تان از غذاهای کم چرب، میوه ها، سبزیجات، غلات، سبزیجات بنشنی (مانند لوبیا) و ماهی استفاده کنید.
- چربی های اشباع نشده را جایگزین چربی های اشباع شده کنید. مثلاً برای طبخ غذاها به جای کره یا مارگارین از روغن زیتون یا روغن های مشابه استفاده کنید.
- اگر گوشت می خورید، از گوشت بدون چربی یا گوشت مرغ بدون پوست استفاده کنید.
- به جای سرخ کردن از پختن، بریان کردن، کباب کردن، تنوری کردن، آب پز و بخارپز کردن استفاده کنید.
- از شیر، پنیر و ماست کم چرب یا بدون چربی استفاده کنید.
- به جای شکلات ها از سبزیجات خام، میوه ها، پاپ کورن های بدون نمک و اسنک های کم چرب استفاده کنید.
- از سس های کم چرب استفاده کنید.
- به جای گوشت از نخود سبز، عدس و انواع لوبیا استفاده کنید.
همچنین این انجمن توصیه می کند که مواظب وزن خود باشید و اضافه وزن پیدا نکنید. ورزش های هوازی را به طور منظم انجام دهید. پیاده روی، دوچرخه سواری و شنا قلب را تقویت می کند و کلسترول را کاهش می دهد و هرگز سیگار نکشید.
بیماریهای قلبی
بیشك بیماریهای قلبی عروقی مهمترین علت مرگومیر در كشور ما محسوب میشود. متخصصان میگویند یكی از دلایل اصلی بیماریهای قلبی عروقی الگوی غذایی غلط است. رعایت نكردن تغذیه صحیح میتواند باعث افزایش بروز عوامل خطرساز بیماریهای قلبی عروقی (افزایش كلسترول و تریگلیسیرید خون، فشارخون بالا و…) گردد.
بیشك بیماریهای قلبی عروقی مهمترین علت مرگومیر در كشور ما محسوب میشود. متخصصان میگویند یكی از دلایل اصلی بیماریهای قلبی عروقی الگوی غذایی غلط است. رعایت نكردن تغذیه صحیح میتواند باعث افزایش بروز عوامل خطرساز بیماریهای قلبی عروقی (افزایش كلسترول و تریگلیسیرید خون، فشارخون بالا و…) گردد. با رعایت برنامه غذایی صحیح و گنجانیدن میوه و سبزی در برنامه غذایی روزانه، بروز بیماریهای قلبی عروقی به میزان قابل ملاحظهای كاهش مییابد.
مطالعات متعددی نشان داده است كه افرادی كه از سبزی و میوه در برنامه غذایی روزانه استفاده میكنند كمتر به بیماریهای قلبی عروقی مبتلا میشوند. سبزیها نقش مهمی در تنظیم فشار خون، چربی و كلسترول خون دارند.
یك تحقیق در ایتالیا نشان داده كه در زنان سالمندی كه هر روز میوه و هویج تازه مصرف میكردهاند میزان ابتلا به بیماریهای قلبی عروقی ۶۰ درصد كمتر از زنانی بوده كه در برنامه غذایی روزانه خود از سبزی و میوه استفاده نمی كردهاند. در افراد گیاهخوار نیز شانس ابتلا به این بیماریها كمتر گزارش شده است.
سبزیها و میوهها دارای موادی به نام فیبر هستند كه به شكل محلول و غیرمحلول وجود دارند. فیبرهای محلول در انواع حبوبات، سبزیها و میوههایی مثل مركبات و گلابی و سیب وجود دارند كه موجب كاهش كلسترول بد خون )LDL( و جلوگیری از ابتلا به بیماریهای قلبی عروقی میشوند.
فیبرهای غیرمحلول در دانههای كامل غلات مثل نان سبوسدار یافت میشوند كه با افرایش حجم مدفوع باعث تسهیل حركات روده و پیشگیری از یبوست میشوند. فبیرهای محلول با كاهش سرعت حركت مواد غذایی در روده جذب گلوكز (قند) و كلسترول را از روده كاهش میدهند و در نتیجه از دیابت یا بیماری قند و بیماری قلبی پیشگیری میكنند.
میوهها و سبزیها غنی از یك نوع ماده معدنی به نام پتاسیم هستند كه میتواند به كنترل فشارخون كمك كند و از ریتمهای قلبی نامنظم نیز جلوگیری نماید. منیزیم موجود در میوهها و سبزیها نیز سطح كلسترول بد را در خون كاهش میدهند و مانع از سفت شدن دیواره عروق میشوند. منیزیم در اسفناج و جوانه گندم به وفور یافت میشود. در میان میوهها سیب به علت دارا بودن نوعی فیبر محلول به نام پكتین بهطور معجزه آسایی كلسترول بد خون یعنی LDL را كاهش و سطح كلسترول خوب یا HDL را افزایش میدهد. در شرایط طبیعی باید میزان HDL خون بالا و سطح LDL خون پایین باشد. میوهها و سبزیها همچنین دارای تركیباتی به نام فلاونوییدها هستند. این مواد دارای خاصیت آنتیاكسیدانی هستند كه از اكسیده شدن كلسترول بد خون، تبدیل آن به مواد مضر و در نهایت تصلب شرایین جلوگیری میكنند. فلاونوییدها را در میوها و سبزیهایی مثل تمشك، انگور قرمز، آلبالو، مركبات، كرفس، كاهو، زیتون، چای، تربچه وسیبزمینی میتوان پیدا كرد. بهطور كلی تمام میوهها و سبزیها با رنگ قرمز و ارغوانی حاوی فلاونویید هستند. زردچوبه و زنجبیل هم خاصیت آنتیاكسیدانی دارند و در مورد زردچوبه این خاصیت چندبرابر ویتامین E ذكر شده است. گوجهفرنگی حاوی یك آنتیاكسیدان قوی به نام لیكوپن است كه همان ماده قرمزرنگ موجود در گوجهفرنگی است. هرچه گوجهفرنگی رسیدهتر باشد لیكوپن آن بیشتر است به شرطی كه روی بوته رسیده باشد. مصرف سبزیهایی مثل هویج در برنامه غذایی روزانه، براساس مطالعات انجام شده، میزان ابتلا به بیماریهای قلبی عروقی را تا ۲۰درصد و سكتههای مغزی را بین ۴۰ تا ۷۰ درصد كاهش میدهد. این خاصیت به دلیل وجود مادهای به نام بتاكاروتن در هویج است. بتاكاروتن پیشساز ویتامین A در بدن است. از خواص سیر نیز در كاهش كلسترول خون بسیار گفته شده است. مصرف روزانه ۳ حبه سیر میزان كلسترول را تا ۱۵ درصد كاهش میدهد. این خاصیت در پیاز نیز دیده شده و متخصصان میگویند مصرف روزانه نصف پیاز میتواند میزان كلسترول خوب HDL را افزایش داده وخطر حملات قلبی را كاهش دهد. مصرف مرتب سیر و پیاز از لخته شدن خون كه یكی از علل شلیع سكتههای قلبی است جلوگیری میكند.
قابل ذكر است كه مصرف سیر به هرشكل ازجمله خام، پخته، یا بهصورت ترشی و عصاره، نه تنها سطح كلسترول خون را كاهش میدهد بلكه در كاهش فشارخون نیز موثر است. اگر میزان كلسترول خون شما بالاست سعی كنید از سبزیهایی مثل لوبیا سبز در برنامه غذایی خود بیشتر استفاده كنید. لوبیا سبز دارای نوعی سلولز است كه جذب و تولید كلسترول را در بدن محدود میكند. ویتامین C موجود در سبزیها و میوهها نیز با خاصیت آنتیاكسیدانی از قلب محافظت میكند. تقریبا تمام میوهها و سبزیها حاوی ویتامین C هستند و در بعضی از آنها مثل كیوی، توتفرنگی، انواع مركبات، فلفل سبز، گوجهفرنگی، كلم وگل كلم میزان ویتامین C بیشتر است. برای اینكه ویتامین C سبزیها مورد استفاده بدن قرار گیرد باید حتیالامكان بهصورت تازه وخام مصرف شوند. سبزیهای پختنی را در آب كم و مدت زمان كوتاه باید پخت چون تقریبا نصف ویتامین C در هنگام پخت از بین میرود. در فریزر سبزی خام تا یكسوم و سبزی پخته شده تا نصف میزان ویتامین C خود را از دست میدهد. بدترین حالت زمانی است كه سبزی سرخ میشود. در صورتی كه تمایل به سرخ كردن سبزیها وجود دارد بهتر است به تفت دادن آن قناعت شود تا حداقل میزان ویتامین C از دست برود. بهخاطر داشته باشید كه پیروی از یك برنامه غذایی مناسب و مصرف روزانه سبزی و میوه به مقدار ۵ سهم در روز و براساس توصیههای جدید برخی از متخصصان تغذیه ،۷ سهم در روز میتواند به میزان قابل توجهی از ابتلا به بیماریهای قلبی عروقی بكاهد. یك سهم میوه میتواند شامل یك عدد میوه متوسط مثل یك سیب یا یك پرتقال یا دو عدد میوه كوچك مثل آلو، زردآلو یا نصف لیوان دانه انگور یا گیلاس باشد. یك قاچ بزرگ از میوههایی مثل هندوانه یا خربزه هم یك سهم محسوب میشوند. در مورد سبزیها، یك لیوان سبزی خردشده مثلا كاهو و یا یك لیوان سبزی خوردن، یك عدد گوجهفرنگی، یك فلفل دلمهای متوسط یا یك عدد هویج یك سهم سبزی بهحساب میآیند. متخصصان توصیه میكنند كه در برنامه غذایی روزانه خود انتخابهای متنوعی از سبزیها و میوهها شامل سبزیها و میوههای سبز، زرد، نارنجی و قرمز رنگ داشته باشید. میوها و سبزیها بهقدری متنوع هستند كه شما با هر ذائقه و سلیقهای میتوانید از آنها در وعدههای غذایی روزانه خود استفاده كنید.
شرح بیماری
هیپرلیپیدمی عبارت است از بالابودن غلظت چربی خون. انواع افزایش چربی خون (نوع 1،2،3،4و5) براساس سطح انواع چربی در خون، و میزان بالاتر بودن آنها از حد طبیعی تعریف میشود. افزایش چربی خونی در هر سنی میتواند رخ دهد، اما در بزرگسالان شایعتر است. البته انواع مختلف افزایش چربی خون در سنین مختلف رخ میدهند.
علایم شایع
- گرهکهای زرد رنگ چربی در پوست زیر چشم ها، پوست ناحیه آرنج و زانو، و نیز در تاندون ها
- بزرگ شدن طحال و کبد (در بعضی از انواع)
- حلقههای سفیدرنگ در اطراف مردمک چشم (در بعضی از انواع)
علل
- خون حاوی انواع مختلف چربی (لیپیدها) است که با پروتئین های خون ترکیب میشوند و تشکیل لیپوپروتئینها را میدهند. لیپوپروتئینها انرژی تأمین میکنند و مواد اولیه برای ساخته شدن بعضی از بافتها و هورمون ها را فراهم میآورند. لیپوپروتئینها حاوی کلسترول و تریگلیسرید هستند. کلسترول خون در لیپوپروتئینهای مختلف خون از جمله لیپوپروتئین پرچگال (HDL) ، لیپوپروتئین کم چگال (LDL) ، و لیپوپروتئین بسیار کم چگال (VLDL) پخش شده است. اگر میزان LDL (کلسترول بد) فراتر از حد طبیعی باشد، در دیواره رگها رسوب میکند و باعث آترواسکلروز میشود. HDL (کلسترول خوب) نقش محافظتی دارد، به این ترتیب که از رسوب کلسترول بد جلوگیری میکند.
- هر کدام از انواع افزایش چربی خون ممکن است ارثی یا ثانویه به یک اختلال دیگر باشند.
عوامل تشدید کننده بیماری
- رژیم غذایی نامناسب که حاوی چربی اشباع شده و کلسترول به میزان زیاد است.
- سابقه خانوادگی افزایش چربی خون
- مصرف قرصهای تنظیم خانواده یا استروژن
- دیابت شیرین
- کم کاری تیرویید
- نفروز (یک نوع بیماری کلیوی که در آن کلیه به میزان زیادی پروتئین دفع میکند).
- الکلی بودن
پیشگیری
- رژیم غذایی کمچربی داشته باشید.
- اگر دیابت دارید، برنامه درمانی خود را به دقت رعایت کنید.
- آزمایش اندازهگیری سطح کلسترول و انواع آن را بدهید.
عواقب مورد انتظار
معمولاً با رعایت رژیم غذایی تا آخر عمر و دارو قابل درمان یا کنترل است.
عوارض احتمالی
- آترواسکلروز. این بیماری یکی از علل عمده بیماری قلبی (بیماری رگهای قلب)، سکته مغزی، نارسایی کلیه و خونرسانی ناکافی به اعضا به شمار میرود.
- التهاب حاد لوزالعمده
درمان
اصول کلی
- جهت تشخیص، آزمایش خون برای اندازهگیری چربیهای خون بهطور ناشتا انجام میپذیرد.
- برای بعضی از بیماران، تنها تغییر رژیم غذایی ممکن است برای درمان کافی باشد؛ اما در بعضی دیگر ممکن است برای کاهش چربیهای خون نیاز به دارو باشد.
- استرس خطر بیماری قلبی که عارضه عمده افزیش چربی خون است را زیاد میکند.سعی کنید استرس زندگیاتان را کمتر کنید. راههای آرامسازی و تمدید اعصاب خود را فرا گیرید.
- سیگار را ترک کنید. سیگار کشیدن باعث تسریع رسوب چربی در رگ های خونی میشود.
داروها
- هماکنون داروهای زیادی برای کنترل چربیهای خون استفاده میشوند. با راهنمایی و همفکری پزشک خود مؤثرترین دارو را پیدا کنید.
- داروهایی برای درمان بیماریهای زمینهساز، مثل دیابت یا بیماری هایی تیرویید
- قرصهای تنظیم خانواده را کنار بگذارید. برای این کار از سایر روشها استفاده کنید.
فعالیت در زمان ابتلا به این بیماری
- محدودیتی برای آن وجود ندارد مگر این که تاندون ها در اثر رسوب چربی ضعیف شوند یا شما دچار بیماری رگهای قلب شوید.
- انجام ورزش منظم برای کاهش وزن و کنترل استرس کمککننده است و امکان دارد در افزایش توانایی بدن در پاکسازی چربی خون پس از غذا نیز مؤثر باشد.
رژیم غذایی
- رژیم غذایی کم چربی (خصوصاً چربی اشباع شده) داشته باشید. برای کسب اطلاع در مورد رژیم غذایی مناسب با پزشکتان مشورت کنید.
- اگر اضافه وزن دارید، وزن خود را کم کنید. هر چقدر وزنتان زیادتر باشد، بدن شما چربی بیشتری تولید میکند.
- هرگز الکل ننوشید.
درچه شرایطی باید به پزشک مراجعه نمود؟
- اگر شما یا یکی از اعضای خانوادهتان علایم یا سابقه خانوادگی افزایش چربی خون رادارید.
- اگر دچار علایم جدید و غیر قابل توجیه شدهاید. داروهای مورد استفاده در درمان ممکن است عوارض جانبی به همراه داشته باشند.
چربیهای خون
آنچه که باید درباره چربی های خون بدانید
چربی های خون ( لیپیدها ) چه هستند ؟
*لیپیدها مواد چربی هستند که در خون و بافت های بدن یافت می شوند .
*بدن برای اینکه طبیعی کار کند به مقدار کمی لیپید نیاز دارد .
چربی خون من چگونه اندازه گیری می شود ؟
§ با یک آزمایش خون ساده ، اندازه گیری جربی های خون انجام می شود .
§ قبل از انجام آزمایش باید تمام طول شب ( 16 - 14 ساعت ) ناشتا باشید .
اگر چربی خون من خیلی بالا باشد چه اتفاقی خواهد افتاد ؟
بالا بودن چربی خون باعث رسوب چربی در دیواره شریان ها شده ، خطر بیماری قلبی را افزایش می دهد .
آیا چربی خون انواع مختلفی دارد ؟
کلسترول اصلی ترین چربی موجود در خون است . کلسترول از قسمت های مختلفی تشکیل شده است از جمله :
Ldl* یا ” کلسترول بد ” . Ldl مهم ترین لیپیدی است که باعث تخریب ساختمان شریان ها و انسداد آنها می گردد .
* Hdl یا ” کلسترول خوب ” . Hdl به جلوگیری از تخریب ساختمان شریان ها توسط کلسترول کمک می کند .
تری گلیسرید نوع دیگر چربی خون است که ممکن است خطر بیماری قلبی را افزایش دهد .
مقدار طبیعی چربی ها چه قدر است ؟
کل کلسترول شما باید از 200 کمتر باشد .
Hdl یا ” کلسترول خوب ” باید 40 یا بیشتر باشد .
Ldl یا ” کلسترول بد” باید از 100 کمتر باشد .
تری گلیسرید باید از 150 کمتر باشد .
اگر چربی خون من بالاتر از مقدار طبیعی باشد ، برای بهبود آن چه کاری می توانم انجام دهم ؟
ممکن است پزشک به شما توصیه کند که یک رژیم کم چرب بگیرید .
همچنین ممکن است لازم باشد میزان فعالیت خود را افزایش دهید .
در بعضی موارد لازم است بیمار دارو مصرف کند تا به پایین تر آمدن چربی خون کمک کند .
چربى خون بالا يا هايپرليپيدمى (Hyperlipidemia)
همه ما چربی خون را خوب می شناسیم اما شاید بسیاری از ما زمانی به فكر آن می افتیم كه كار از كار گذشته است و چربی خونمان حسابی بالا رفته و كم كم سر و كله بیماری های قلبی و مغزی هم پیدا می شود و یك روز صبح هم كه از خواب بیدار می شویم با یك سكته مغزی و یا اگر شانس بیاوریم با یك سكته قلبی مواجه می شویم و بعدش را حتماً همه شما می دانید.
چربى خون بالا يا هايپرليپيدمى (Hyperlipidemia) عبارتند از بالا رفتن غلظت هر كدام از اجزاى تشكيل دهنده چربى خون شامل كلسترول و ترى گليسيريد از مقدار طبيعى آنها در خون كه معمولاً در بزرگسالان شايع تر است.
علايم شايع
معمولاً هايپرليپيدمى (افزايش چربى خون) به صورت بى سروصدا سيرش را طى مى كند و زمانى علائم واضحش بروز مى كند كه عوارض وخيم آن كه در ادامه خواهيم گفت، مدت ها است كه اتفاق افتاده و متاسفانه درمان را براى بيمار خيلى وخيم مى سازد.اما اگر بخواهيم چاره اى علايم بالينى را ذكر كنيم، مى توان موارد زير را كه جزء شايع ترين علائم هستند، نام ببريم.علايم شايع هايپرليپيدمى به صورت گرهك هاى زردرنگ چربى در پوست زير چشم ها، پوست ناحيه آرنج و زانو و در پاره اى از موارد بزرگ شدن طحال و كبد و همچنين در برخى انواع هايپرليپيدمى حلقه هاى سفيدى در اطراف مردمك چشم ها پديدار مى شود.
انواع مختلف چربى خون
به طور كلى خون حاوى انواع مختلف چربى است كه مى توان آنها را به دو گروه كلى ترى گليسيريد و كلسترول تقسيم كرد. چربى هاى خون انرژى بدن را تامين مى كنند و همچنين مواد اوليه براى ساخته شدن بعضى از بافت ها و هورمون ها را فراهم مى آورند. كلسترول خون را به دو نوع كلسترول LDL و HDL تقسيم مى كنند. مقادير طبيعى LDL بايد كمتر از ۱۳۰ و HDL بايد بيشتر از ۴۵ باشد. اصولاً كلسترول LDL، كلسترول بد نام دارد و اگر مقدارش فراتر از حد طبيعى باشد مى تواند باعث ايجاد عوارض سوءهايپرليپيدمى در بدن شود. از طرفى HDL را ما به عنوان كلسترول خوب مى شناسيم و اين نوع كلسترول، كلسترولى است كه نقش محافظتى دارد و از بروز عوارض هايپرليپيدمى جلوگيرى مى كند. شاخص بعدى هم ميزان ترى گليسيريد خون است. ترى گليسيريد نوع ديگرى از چربى است كه در رگ هاى شما در جريان است و در ايجاد بيمارى هاى قلبى و عوارض ديگر هايپرليپيدمى اهميت دارد. اصولاً ميزان ترى گليسيريد طبيعى كمتر از ۲۰۰ در نظر گرفته مى شود.
چه عواملى بر ميزان چربى خون موثرند؟
رژيم غذايى: اصولاً رژيم غذايى نامناسب كه حاوى چربى هاى اشباع و كلسترول به ميزان زياد باشد مى تواند چربى خون را بالا بكشد.چربى هاى اشباع نوعى از چربى ها هستند كه بيشتر در منابع حيوانى وجود دارند تا در منابع گياهى. مصرف اين دسته از چربى ها مهمترين نقش را در بالا بردن كلسترول و يا به طور كلى چربى خون ايفا مى كنند.
سابقه خانوادگى افزايش چربى خون: اين نكته كاملاً به اثبات رسيده كه خانواده هايى كه والدين آنها چاق هستند و در نتيجه چربى خون بالايى دارند، بچه هاى آنها هم بعدها دچار اين عوارض خواهند شد و بايد از اين لحاظ بيشتر تحت نظر قرار گيرند.
سن و جنس افراد: همان طور كه گفته شد افزايش چربى خون در هر سنى مى تواند رخ دهد اما در بزرگسالان شايع تر است. البته انواع مختلف افزايش چربى خون در سنين مختلف رخ مى دهد.همگام با بالا رفتن سن، ميزان چربى خون در هر دو جنس مرد و زن افزايش مى يابد. در خانم ها پس از يائسگى ميزان كلسترول و به ويژه كلسترول از نوع LDL افزايش مى يابد.باردارى هم در خانم ها مى تواند يك افزايش گذراى چربى خون بدهد كه معمولاً در هفته هاى پايانى باردارى مقدار چربى خون به اندازه قبلى خود برمى گردد.علاوه بر موارد بالا ديابت، كم كارى تيروئيد، مصرف الكل، استرس و فشارهاى روحى، چاقى و نداشتن فعاليت بدنى هم از عوامل مهمى هستند كه نقش بسزايى در افزايش چربى خون دارند.
عوارض احتمالى چربى خون بالا
يكى از مهمترين عوارض بالا رفتن چربى خون عوارض قلبى عروقى است. تحقيقات نشان مى دهد كه بالا بودن ميزان چربى خون يكى از مهمترين عوامل براى ابتلا به بيمارى عروق كرونر قلب و بروز سكته هاى قلبى است. چربى خون بيش از حد باعث مى شود كه به تدريج در ديواره عروق رسوب كند و به تدريج جريان خون عروق مخصوصاً عروق قلبى كم شود و نهايتاً قطع گردد. به دنبال اين روند عضله قلب مستعد سكته هاى قلبى و انفاركتوس قلبى مى شود. در اين ميان LDL مهمترين رل را بازى مى كند. LDL با ايجاد لخته اى روى ديواره شريان هاى قلب باعث تنگ تر شدن شريان و در نهايت بسته شدن آن مى شود.از ديگر عوارضى كه بالا رفتن چربى خون را در نهايت در پى دارد، مى توان سكته مغزى، نارسايى كليه و التهاب حاد پانكراس را نام برد. در اين ميان باز هم سكته مغزى از اهميت بسيار بيشترى برخوردار است و خود عامل مرگ ومير درصد بالايى از مبتلايان به چربى خون بالا هستند.
چه كار بايد كرد؟
رژيم غذايى : اولين و مهمترين قدم در كنترل چربى خون اصلاح رژيم غذايى است. همان طور كه گفتم رژيم هاى غذايى پرچربى باعث افزايش سريع در ميزان چربى خون مى شوند. پس با يك رژيم غذايى مناسب و اصولى مى توان به طورى كامل چربى خون بالاى خودتان را كنترل كنيد.
فعاليت بدنى:فعاليت بدنى منظم و باز هم تاكيد مى شود منظم و ساده از جمله كوهنوردى، پياده روى، دوچرخه سوارى باعث كنترل وزن در افراد و جلوگيرى از افزايش وزن فرد و نهايتاً ممانعت از افزايش چربى خون مى شود. فعاليت بدنى باعث افزايش HDL و كم كردن نهايتاً LDL مى شود. به همين دليل داشتن يك برنامه ورزشى منظم را قوياً به شما مبتلايان به چربى خون بالا توصيه مى كنيم.
كنترل وزن:ابتدا BMI خود را از فرمول وزن شما به كيلوگرم طول قد به متر طول قد به متر = BMI كه اگر BMI از ۲۵ بيشتر بود شما به اضافه وزن مبتلا هستيد. در اولين قدم در درمان بعد از رژيم غذايى مناسب از يك برنامه ورزشى دقيق بهره مند شويد.
درمان هاى دارويى : زمانى كه بيمار با روش هاى بالا چربى خونش كنترل نشود توصيه مى شود كه از يك رژيم دارويى مناسب هم بهره مند شود.
بلوک قلبی
شرح بیماری
بلوک قلبی عبارت است از یک اختلال پایدار (خفیف یا شدید) در انتقال پیامهای الکتریکی بین دهلیزها (اتاقکهای بالایی) و بطنها (اتاقکهای پایینی قلب). در واقع بلوک زمانی اتفاق میافتد که یک ایمپالس (پیام الکتریکی) دهلیزی یا با تاخیر به بطن هدایت شود یا اصلا هدایت نشود. در این حالت، هماهنگی بین انقباضات دهلیزها و بطنها از بین میرود. کنترل ضربان قلب دیگر بطور طبیعی که به هنگام فعالیت یا استرس، تند و در سایر زمانها کند میشد انجام نخواهد گرفت و ضربانساز موجود در دیواره مشترک بطنها که در حالت طبیعی خفته است شروع به کار خواهد کرد و سیستم الکتریکی بطنها را به راه خواهد انداخت. بلوک قلب میتواند در هر سنی رخ دهد اما در مردان بالای 40 سال و خانمها پس از یائسگی شایعتر است.
علایم شایع
خستگی ،حملات منگی، ضعف، یا گیجی ، احساس سبکی سر ، تپش قلب یا کندی و نامنظمی ضربان قلب ، تنگی نفس ، آنژین قلبی ، نارسایی قلبی ، سنکوپ (غش) و از دست دادن ناگهانی هوشیاری و گاهی تشنج از علائم بلوک قلبی میباشند. در موارد خفیفتر گاهی بدون علامت است.
کند، تند، یا نامنظم شدن ضربان قلب و ایست قلبی از عوارض احتمالی بلوک قلبی درمان نشده، است. و در صورت بروز حمله از دست دادن هوشیاری سریعا باید به پزشک مراجعه نمود.
علل
افزایش فعالیت سیستم عصبی واگ ، مصرف داروهای ضد آریتمی ، اختلال الکترولیتی ، ایسکمی قلبی یا سکته قلبی ، بیماریهای سیستم هدایتی ، مسمومیت دارویی و بعضی بیماریهای سیستمیک دیگر مثل بیماریهای روماتولوژیک و بیماریهای عفونی از علل مهم بروز بلوک قلبی میباشند.
همچنین بیماری سرخرگهای قلب، آترواسکلروز (تنگ شدن سرخرگها ) ، ناهنجاریهای مادرزادی قلب ، مصرف بیش از اندازه داروی دیژیتال یا بعضی از داروهای دیگر مثل کینیدین یا مسدودکنندههای بتا ـ آدرنرژیک ، میتوانند باعث بلوک قلبی شوند.
سن بالای 60 سال ، استرس ، رژیم غذایی نامناسب (پر چرب و پر نمک) ، چاقی ، سیگار کشیدن ، دیابت ، بیماری قلبی مثل آترواسکلروز ، نارسایی احتقانی قلب یا بیماری دریچهای قلب ، فشارخون بالا ، سابقه مصرف بعضی داروها از عوامل افزایش دهنده خطر بلوک قلبی و کلا بیماریهای قلبی هستند.
پیشگیری
در صورت وجود هرگونه بیماری زمینهساز، برای درمان به پزشک مراجعه کنید.
سیگار نکشید.
بهطور منظم ورزش کنید.
رژیم غذایی کم چرب و کم نمک داشته باشید.
اگر اضافه وزن دارید، وزن خود را کم کنید.
از مصرف الکل جداً خوداری کنید. الکل باعث مهار ضربان قلب میشود.
بعضی از داروها هستند که آن را بدتر میکنند. از داروهایی که برای تخفیف آلرژی یا گرفتگی بینی مورد استفاده قرار میگیرند اجتناب کنید.
تشخیص
تشخیص با نوار قلبی و در صورت لزوم تست ورزش یا تستهای دیگر قلبی داده میشود. بررسیهای تشخیصی مخصوص برای سنجش فعالیت الکتریکی قلب، مثل استفاده از دستگاه هولتر برای مدت 24-12 ساعت، که با آن میتوان اختلالات ضرباهنگ قلب را از یک روز تا دو هفته مورد بررسی قرار داد. این دستگاه هر بار به مدت 24-12 ساعت به بیمار بسته میشود و ضربان قلب وی را ثبت میکند.
درمان
با کاشتن یک دستگاه ضربانساز موقت میتوان علایم را کنترل نمود. گاهی جراحی برای کاشتن یک دستگاه ضربانساز مصنوعی دائمی لازم میشود. این دستگاه یک جریان الکتریکی را بهطور منظم تولید میکند و باعث حفظ ضربان قلب در حالت طبیعی میشود.
دارویی برای معالجه قطعی بلوک قلبی وجود ندارد، ولی با داروهایی مثل آتروپین یا دارو های دیگر میتوان علائم را بطور موقتی کنترل نمود.
همیشه یک دستبند یا گردن آویز که نوع بیماری شما روی آن مشخص شده باشد همراه داشته باشید تا اگر بهطور ناگهانی هوشیاری خود را از دست دادید بهتر بتوان به شما کمک کرد. ورزش در حد کم، کمککننده است و نباید از آن ترسید. با موافقت پزشک، یک برنامه منظم ورزشی را آغاز کنید. پیادهروی ایدهآل است.
سوفل قلب چیست ؟
سوفل قلب صدایی است که خون در حین جریان یافتن در قلب ایجاد می کند. این صدا شبیه صدایی است که آب وقتی در لوله آب آتشنشانی یا شلنگ جریان می یابد به وجود می آورد. سوفل قلب دربچه ها شایع است و معمولا بی ضرر هستند.
یک سوفل قلبی «بی گناه» یا عملکردی چیست؟
سوفل قلب معمولا به معنای وجود یک مشکل در قلب کودکتان نیست. پزشکتان به این سوفلها «بی گناه» یا «عملکردی» می گوید. یک سوفل بی گناه، صدایی است که در حین جریان خون در یک قلب طبیعی ایجاد می شود. این صداها معمولا در قلب کودکان شنیده می شود. زیرا قلب آنها به دیواره های قفسه سینه نزدیکتر است.
هماهنگ با سرعت ضربان قلب کودکتان صدای یک سوفل بی گناه ممکن است بلندتر یا آهسته تر شود، مثل زمانی که بچه ها هیجان زده شوند یا بترسند. پزشکان اغلب زمانی سوفلهای قلبی را می شنوند که بچه ها تب داشته باشند. بسیاری از سوفلهای بی گناه زمانی که بچه ها رشد می کنند و بزرگتر می شوند به سختی شنیده می شوند و بسیاری نیز خودشان از بین می روند.
اگر کودک من سوفل قلب داشته باشد این به چه معنی است ؟
یک سوفل قلب نشان دهنده یک تهدید برای سلامت نیست. اگر کودکتان یک سوفل قلب بی گناه دارد او می تواند بدون محدودیتی در فعالیت هایش بدود، بپرد و بازی کند. نیازی نیست که کودکتان هیچ دارویی را مصرف کند و یا به طور ویژه مورد مراقبت قرار بگیرد.
چه زمانی سوفل قلب نشانه یک مشکل است؟
گاهی سوفل قلبی مشخص کننده یک مشکل در قلب کودکتان است مثل:
یک سوراخ در قلب
نشت از یک دریچه قلب
تنگی دریچه قلب
اگر پزشکتان به یک مشکل مشکوک شد ممکن است تصمیم بگیرد تا فرزندتان را به یک متخصص قلب اطفال ارجاع دهد که این شخص پزشکی است که زمان بیشتری را صرف یادگیری درباره قلب کودکان کرده است. متخصص قلب، کودکتان را معاینه خواهد کرد و ممکن است آزمایشهایی را انجام دهد تا اگر مشکلی در قلب وجود دارد، آنرا پیدا کند. این آزمایشها شامل عکس قفسه سینه ، نوار قلب EKG) یا ECG) یا اکوکاردیوگرام (بعضی مواقع اکو خوانده می شود) می باشند. به یاد داشته باشید که سوفلهای قلبی بی گناه در بچه های سالم با قلب سالم بسیار شایع هستند و تهدید کننده سلامت نیستند. اگر شما سوالاتی درباره سوفل قلب فرزندتان دارید با پزشک خانواده تان صحبت کنید.
گرفته شده از:www.ourdoctor.info
گوش دادن به قلب
گوشی پزشکی
گوشی پزشکی وسیلهای است که میتوان صداهای ضعیف قسمتهای مختلف بدن را با آن تقویت کرد و بدون آنکه لازم باشد سر خود را روی شکم یا سینه بیمار بگذاریم معاینه را انجام داد. قلب یکی از پر سرو صداترین اعضا بدن انسان است . صداهای قلبی که در سمع اول ممکن است فقط یک تاپتاپ ساده به نظر برسند دنیایی از رمز و راز را با خون به همراه دارند و پزشک را در تشخیص درست راهنمایی میکنند.
گوشی پزشکی سه قسمت عمده دارد. قسمت اول گوشی روی بدن فرد قرار میگیرد و پرده دیافراگم یا قسمت زنگولهای آن ارتعاشات بدن را تبدیل به ارتعاشات صوتی مکرده و کمی تشدید مینماید.
سپس صوت حاصل وارد لوله یا لولههای هدایت کننده صدا شده و در نهایت از طریق کوشیهای مخصوصی وارد گوش پزشک میگردد. گوشیهای پزشکی انواع و اقسام گوناگونی دارند اما گوشیهای لیتمن آمریکایی و ریشتر آلمانی از شهرت بیشتری برخوردار میباشند. قسمت دیافراگمی گوشی (که سطح بیشتری دارد) به صورت معمول برای گوش دادن صداهای مختلف بدن به کار میرود.
قسمت زنگولهای (که عملاً پردهای ندارد) فقط در مواردی به کار میرد که صدای آن اندام از بمی خاصی برخوردار است و باید با استفاده از قسمت زنگولهای این کیفیت را تشدید کرد.
روش گوش دادن
معمولاً پزشکان برای شنیدن صداهای قلبی به یک نقطه اکتفا نمیکنند و از محلهای مختلفی به قلب بیمار گوش میدهند . با این حال قسمتی از قلب وجود دارد که شدت صداهای قلبی در آنجا از تمام نقاط دیگر بیشتر است . معمولاً این نقطه را که معمولاً زیر سینه چپ قرار دارد با دقت بیشتری گوش میدهد و گوشی را مدت بیشتری روی آن نگاه میدارد. سایر نقاط قفس سینه نیز برای گوش دادن و تمرکز کردن روی صدای دریچههای مختلف کاربرد دارند. صدای طبیعی قلب فقط شامل یک صدای اول(مانند پوم)و یک صدای دوم (مانند تاک )میباشد که لحظهای سکوت آن دو را بدرقه میکند. در حالت طبیعی صدای اضافهای نباید در قلب شنیده شود و بین صدای اول و دوم نیز باید سکوت برقرار باشد. در اختلالات مادر زادی , در بیماریهای دریچهای قلب و در آریتمی های قلبی این نظام بر هم میخورد و صداهای اضافه و سوتهای خاصی میان صداهای قلبی اضافه میشوند . به عنوان مثال در نظر داشته باشید که صدای اول مربوط به بسته شدن دریچههای بین دهلیزها و بطنها است و صدای دوم مربوط به بسته شدن دریچههای آئورت و ریوی . حال اگر بین صداهای اول و دوم صدای سوت مانند شنیده شود یعنی یا خون دارد از دریچه نارسای میترال یا سه لتی به عقب باز میگردی ا ارز دریچه تنگ آئورت و ریوی به جلو رانده میشود. مکان دقیق این سوت ها ( که در زبان فرانسوی به آن سوفل میگویند ) و نحوه انتشار آن , نوع ضایعه را تا حد دقیقی مشخص مینماید.
این است که پزشک باید بتواند با دقت صداهای مختلف قلبی را از یکدیگر تفکیک نماید تا با حداقل امکانات بتوان بیشترین بهره را از معاینه ساده برد و بهترین کمک را به بیمار نمود. دقت داشته باشید که بیشترین ارزش تشخیصی سمع قلب در ناهنجاریهای مادرزادی , مشکلات دریچهای قلب , بی نظمیها و نارسایی قلب میباشد و در مراحل حاد سکته قلبی ممکن است تغییر خاصی در صداهای قلبی ایجاد نشود.
اسکن قلب
اسکن پرفیوژرن میوکارد (اسکن قلب) به معنی تصویربرداری خونرسانی میوکارد (عضله قلب) به روش تصویربرداری هستهای میباشد که با تزریق وریدی از یک ماده رادیو اکتیو بیخطر (معمولا تکنسیم 99 و تالیوم201)، خونرسانی به عضله قلب در دو حالت ورزش و استراحت بطور جداگانه مورد بررسی دقیق (اسکن) قرار میگیرد. در یک قلب طبیعی ، ماده رادیواکتیو بطور یکنواخت در میوکارد (عضله قلب) پخش میشود. در بیماران مبتلا به مشکل عروق کرونر قلب ، پس از فعالیت در منطقه مشخصی کاهش برداشت دیده میشود که پس از استراحت بطور کامل یا ناقص به حال اول برمیگردد.
مقدمه
علائم بیماری سرخرگهای کرونر قلب غالبا در هنگام فعالیت بیمار ظاهر میشوند و معمولا در حالت استراحت مشکلی وجود ندارد. بنابراین برای بررسی دقیقتر و واقعیتر وضعیت خونرسانی به عضله قلب بهتر است قلب را در شرایط فشار بررسی کنیم تا آن منطقه که دچار افت نسبی جریان خون (ایسکمی) به علت تنگی سرخرگی است خود را بهتر نشان دهد. در اینصورت با درمان بموقع تنگی ، از پیشرفت بیماری و خطرات بعدی پیشگیری خواهد شد. بنابراین اسکن قلب باید توأم با تست ورزش انجام شود. آزمون ورزش که حداکثر نیم ساعت بطول میانجامد یا با دوچرخه و یا با دستگاه تردمیل (Treadmill) به عمل میآید.
کاربرد اسکن قلب
اسکن قلب یکی از آزمایشهای دقیق قلب و عروق میباشد که برای تشخیص بیماری سرخرگهای کرونر قلب (CAD) انجام میشود و طی دو مرحله ورزش و استراحت ، کمیت و کیفیت خونرسانی به عضله قلب (سرخرگهای کرونر) را در زوایا و سطوح مختلف قلب بررسی میکند. در این نوع تصویربرداری مناطق با ضعف خونرسانی (مناطق مستعد آنفارکتوس یا سکته) شناسایی شده و امکان درمان بموقع و پیشگیری از حملات قلبی برای بیمار فراهم میآید. فایده دیگر اسکن قلب در افراد مسن و یا بیماران با سابقه سکته قلبی، تشخیص میزان بافت سالم و زنده باقیمانده در عضله قلب است .
مراحل انجام اسکن قلب
آماده سازی بیمار برای اسکن
آماده سازی بیمار برای اسکن ، همان موارد آماده سازی بیمار برای تست ورزش است. و شامل آمادگی جسمانی و قطع بعضی داروهای مداخلهگر قلبی را که مانع از افزایش فعالیت قلب در حین ورزش میشوند( مانند پروپرانولول ) در فاصله زمانی معین قبل از تست ورزش (تحت نظر پزشک معالج خود) میباشد. (این داروها قبلا در برگه آمادگی اسکن برای شما معرفی شدهاند). اولین مرحله از اسکن قلب همراه با آزمون ورزش انجام میشود. تعداد 10 عدد برچسب (Chest Lead ) برای اتصال سیمهای مربوط به دستگاه نوار قلب روی پوست سینه شما ، در اطراف ناحیه قلب نصب خواهد شد .
مرحله اول اسکن ، توأم با آزمون ورزش
ابتدا بیمار توسط پزشک ، پرسشهایی در مورد سابقه بیماری قلبی بعمل آمده و مورد معاینه قلب قرار خواهد گرفت. نبض ، فشارخون و نوار قلب در آغاز و سپس در مراحل بعدی آزمون بطور مکرر اندازهگیری و ثبت میشوند. پس از معاینه قلب جهت آزمون ورزش بر روی دستگاه تردمیل قرار خواهد گرفت .
بر اساس سن ، حد معینی از ورزش و حداکثر ضربان قلب که بیمار باید به آن دست یابد (که با فرمول “سن بیمار _ 220″ محاسبه میشود.) پیش از شروع ورزش برای وی مشخص شده و آزمایش تا آن زمان ادامه خواهد یافت، مگر اینکه تغییر غیر طبیعی در وضعیت بالینی یا نوار قلب رخ دهد که در اینصورت تست بصورت ناتمام ، قطع میشود. در انتهای مرحله ورزش ، ماده رادیواکتیو (داروی مربوط به اسکن قلب) داخل رگ بیمار (از طریق آنژیوکت دست) تزریق میشود و یک دقیقه بعد دستگاه تردمیل بطور تدریجی از حرکت باز میایستد.
اسکن با دیپیریدامول
گاهی اوقات اسکن با دیپیریدامول به صورت جایگزینی برای تست ورزش مورد استفاده قرار میگیرد. انجام این اسکن بدون فعالیت ورزشی نیز امکان پذیر است. زیرا داروهایی مانند دیپیریدامول نیز تاثیری مانند فعالیت ورزشی بر روی قلب میگذارند و نقاط سرد اسکن را نمایان میسازند.
مرحله نگارهبرداری (اسکن) قلب
انجام نگارهبرداری (اسکن) قلب ، بلافاصله پس از آزمون ورزش امکانپذیر نیست. چون بعد از فعالیت ورزشی یا تزریق داروی اسکن ، فعالیت قلب و حرکات تنفسی افزایش یافته و نگارهبرداری در این زمان سبب افت کیفی تصاویر خواهد شد. مضافا اینکه پرتوداروی تزریق شده در دقیقه پایانی آزمون ورزش ، برای وضوح بیشتر قلب و به حداقل رسیدن جذب زمینهای، به گذشت زمان کافی نیاز دارد. لذا پس از تزریق پرتودارو و پیش از شروع اسکن قلب ، وجود یک تأخیر زمانی مناسب(در بعضی بیماران گاه تا 2 ساعت) ضروری است. در اتاق انتظار با نوشیدن شیر ضمن خارج شدن از حالت ناشتا و تجدید قوای از دست رفته، به خروج پرتوداروی اضافی از کبد و کیسه صفرا کمک خواهید نمود . چند لیوان آب و قدم زدن در اتاق انتظار نیز مفید خواهد بود( بخصوص در مورد بیمارانی که به آنها آمپول دیپیریدامول تزریق شده است). بیمارانی که قادر به نوشیدن شیر نیستند بهتر است قبلا مقداری خامه یا ماست پر چرب با خود همراه داشته باشند (البته مشروط بر بالا نبودن چربی خون ) بیمار بعد از گذشت زمان مقتضی به اتاق تصویربرداری فرا خوانده میشود.
دستگاه تصویربرداری در پزشکی هستهای که دستگاه گاماکمرا ( Gamma Camera ) نام دارد، نوعی دستگاه آشکار ساز است که پرتوهای تابش شده از بدن بیمار (فوتونهای گاما) را ابتدا به نور و سپس به الکتریسیته تبدیل کرده و نهایتا تصویر عضو مورد نظر را طی مراحلی دوباره سازی میکند. در اینجا درست برعکس تصویربرداری با روش رادیولوژی ، این بیمار است که به دستگاه، پرتو تابش میکند و خود دستگاه تابشی به بیمار ندارد. تخت واقع شده در زیر دستگاه آشکار ساز که حالت باریک و ناودانی شکل دارد به گونهای طراحی شده که بیمار در آن وضعیتی پایدار و بیحرکت داشته باشد. در این مرحله که حدود 20 دقیقه طول میکشد، بدن باید در حالت بیحرکت قرار گیرد. جابجا شدن ، تکان دادن دستها ، سرفه کردن و حتی نفس عمیق کشیدن بخاطر جابجا کردن قلب در فضای سینه تصویر نهایی قلب را مخدوش کرده و سبب بروز خطاهای تشخیصی میشوند .
در حین تصویربرداری ، دستگاه آشکار ساز در یک مدار گردشی 180 درجه تقریبا به فاصله هر 5 درجه یک تصویر( به مدت 35 ثانیه) از قلب تهیه کرده و در طی این زمان مجموعا 32 تصویر از قلب در زوایای مختلف به دست خواهد آمد. ضخامت هر برش در حد چند میلیمتر است. به این ترتیب کوچکترین و پنهانترین نقاط قلب نیز چنانچه دارای نقصی در خونرسانی (ایسکمی) باشند، بطور ناقص و یا کمرنگتر از حد طبیعی ، خود را نشان خواهد داد.
با اتمام تصویربرداری ، مرحله اول آزمایش به پایان رسیده و در نوبت بعد برای انجام اسکن قلب در مرحله استراحت مجددا در زمان تعیین شده باید مراجعه کند. بعد از مرحله اول اسکن ) اسکن بعد از آزمون ورزش) میتوان داروهای قلبی گذشته را تحت نظر پزشک معالج مجددا از سرگرفت. (برای اسکن قلب در مرحله استراحت نیاز به قطع دارو وجود ندارد). در صورت ابتلاء به یبوست ، قبل از ترک محل حتما موضوع با کارشناس مربوطه در میان گذاشته شود تا به شما قرص ملین داده شود. چرا که تخلیه رودهها قبل از انجام مرحله دوم اسکن ) مرحله عادی یا استراحت) موجب ارتقاء کیفی تصاویر خواهد شد.
مرحله دوم اسکن قلب (اسکن در مرحله استراحت)
برای انجام مرحله دوم اسکن (مرحله استراحت) نیز لازم است حداقل از 3 ساعت قبل از مراجعه ناشتا باشید (بخصوص از مصرف شیر ، کره و مواد غذایی چرب و شکر پرهیز کنید). در بیماران مبتلا به دیابت قندی 1 ساعت ناشتا بودن کافی است. مرحله استراحت که معمولا با فاصله زمانی یک روز از مرحله قبل انجام میشود آسانتر و کوتاهتر از مرحله اولیه بوده و در این مرحله دیگر آزمون ورزش انجام نمیشود. ابتدا تزریق وریدی پرتودارو به عمل آمده و پس از یک تأخیر زمانی حدود 1 و گاه 2 ساعته (در بعضی بیماران که دارای متابولیسم آهسته کبدی هستند) مجددا تصویربرداری از قلب با همان شرایط قبلی تکرار خواهد شد.
تفسیر و گزارش پاسخ اسکن
پوشه گزارش اسکن که نهایتا تقدیم بیمار خواهد شد در واقع مجموعهای است از نتیجه دو آزمایش مستقل:
1- گزارش آزمون ورزش ، که توسط پزشک متخصص قلب و عروق تفسیر شده است و وضعیت بالینی و نوار و فشارخون بیمار در مراحل مختلف آزمون در آن ثبت شده است.
2- گزارش اسکن پرفیوژن میوکارد (اسکن قلب) ، که توسط متخصصین پزشکی هسته ای تفسیر و امضاء شده است. در اینجا تصاویر رنگی قلب بر روی دو صفحه جداگانه چاپ شدهاند. در صفحه اصلی ، تصاویر یا نگارههای متعدد قلب در قالب 3 ردیف دوتایی (ردیفهای بالا مربوط به مرحله ورزش و ردیفهای پایین مربوط به مرحله استراحت) ، مجموعا در 6 ردیف مشاهده میشوند. این تصاویر حاصل بازسازی کامپیوتری 64 تصویر قبلی هستند که طی دو نوبت 20 دقیقه ای قبلا از زوایای مختلف از ناحیه قلب بیمار برداشته شدهاند. این تکنیک پیشرفته اسکن که به روش توموگرافی یا برش نگاری کامپیوتری (SPECT) موسوم است سبب بازسازی یک تصویر سه بعدی از تعدادی تصاویر دو بعدی میشود. و خونرسانی به عضله قلب را در سطح و عمق این عضو در دو مرحله ورزش و استراحت بطور جداگانه به تصویر میکشد. در نماهای مربوطه ، بطن چپ قلب به شکل دایره یا یک نعل اسب دیده میشود.
در دومین برگه تصاویر قلب ، حاصل جمع مجموعه تصاویر بدست آمده، در چهار طرح دایرهای شکل (دو عدد مربوط به مرحله ورزش و دو عدد دیگر مربوط به مرحله استراحت) منعکس شده است.در اینجا درصد خونرسانی به مناطق متعدد قلب بطور جداگانه محاسبه و ثبت گردیده است.
تکنسیم 99 و تالیوم 201 که از طریق ورید به فرد تزریق میشود فقط وارد سلولهایی میشود که سالم باشند و خونرسانی درستی داشته باشند. نقاط سرد اسکن ، نشان دهنده مناطقی است که خون کافی دریافت نکردهاند یا سلولهای آن از بین رفته است. اگر بعد از چهار ساعت لکه های سرد همچنان سرد باقی ماندند یعنی آسیب بافتی کامل و نکروز عضله قلبی در آن قسمت رخ داده است. اما اگر بعد از آن مدت ، خونرسانی برقرار شد این معنی را میدهد که گرفتگی و تنگی عروق قلبی (ایسکمی = کاهش خونرسانی ) وجود دارد.
آترواسکلروزیس Atherosclerosis
آترواسکلروزیس بیماری است که در آن تکه هایی از مواد چربی (آترومس یا پلاکهای آترواسکلروتیک) در دیواره رگهای متوسط و بزرگ رشد کرده منجر به کاهش یا توقف جریان خون می شود.
آترواسکلروزیس می تواند بررگهای متوسط و بزرگ مغز، قلب، کبد، و سایر اندام های حیاتی، و پاها تاثیر بگذارد. آترواسکلروزیس مهمترین و شایع ترین نوع بیماری از عارضه آرتریواسکلروز، (واژه ای عمومی برای چندین بیماری که در آنها دیواره رگها ضخیم تر شده و الاستیسیته آنها کاهش میابد) می باشد.درباره علت گسترش آترواسکلروزیس دو فرضیه عمده وجود دارد: میزان بالای کلسترول خون که به آستر رگها آسیب می رساند، و سبب یک واکنش فساد شده و کلسترول و سایر چربی ها را قادر می سازد تا در آنجا تجمع یابند؛ و یا آنکه، آسیب به دیواره رگها می تواند طی مکانیسمهای گوناگون درگیر در سیستم ایمنی و یا طی تنظیم سمیت رخ دهـد. در هر دو مورد تغییراتی وجود دارد که می تواند منجر به تشکیل آترومس شود. دو تئوری احتمالاً با یکدیگر مرتبط بوده و متقابلاً مردود کننده یکدیگر نمی باشند.همچنین به نظر میرسد که آترواسکلروز مسئول ایجاد تورم نیز باشد؛ زیرا گلبول های سفید خاصی، (لمفوسیتها، مونوسیتها، و ماکروفاژها)، در سراسر فرایندهای توسعه آترواسکلروز حضور دارند. معمولا ً، این سلول ها تنها در هنگامی که التهاب رو به توسعه باشد تجمع می کنند. آترواسکلروز هنگامی آغاز می شود که گلبول های سفید فعال از جریان خون خارج شده، و به داخل دیواره یکی از رگها نفوذ کنند. آنها به فوم سل ها تبدیل شده، که کلسترول و سایر چربی را دربر گرفته،نگاه می دارند. در این لحظه فوم سل های حامل چربی در آنجا انـباشته می شوند. آنها رسوبهایی تکه تکه (آترومس) را در آستردیواره رگها تشکیل می دهند و در آنجا سبب ضخیم شدگی می شوند. عفونت نیز می توانند در ایجاد آترواسکلروز نقش داشته باشند. عفونت می تواند ناشی از باکتری (کلامیدیا پنومونیا که می تواند سبب پنومونی شود، یا هلیکوباکتر پایلورکه می تواند باعث زخم معده شود)، یا یک ویروس (هنوز شناسایی نشده است) باشد. عفونت می تواند به آستر دیواره رگها آسیب رسانده و شروع آترواسکلروز را ممکن سازد.
آترومس می تواند در سراسر طول رگهای متوسط و بزرگ پراکنده شود، اما آنها معمولا ً در جاهایی که رگها انشعاب می یابند تشکیل می شوند، و احتمالا ً دلیلش آن است که یک جریان خون آشفته همیشگی در این مناطق به دیواره رگها آسیب رسانیده ، این نواحی را جهت تشکیل آتروما مستعدتر می سازد.
آترواسکلروزیس چگونه بوجود می آید؟
دیواره یک رگ از لایه های متعددی تشکیل شده است. آستر یا لایه داخلی (اندوتلیوم) که معمولا ً صاف و یکنواخت می باشد. آترواسکلروزیس معمولا ً هنگامی ایجاد می شود که این آستر آسیب دیده و معیوب شده باشد. سپـس گلبول های سفید ویژه ای فعال شده از جریان خون خارج می شوند و از آستر گذشته و به درون دیواره رگ وارد می شوند. آنها در پشت آستر تبدیل به سلول هایی به نام فوم سل می شوند که تکه های چربی و بخصوص کلسترول را دربر می گیرند. در این لحظه سلول های ماهیچه ای صاف از لایه میانی خارج شده به درون آستـر دیواره می روند و در آنجا تکثیر می شوند. همچنین، همان گونه که بقایای سلول، بلورهای کلسترول، و کلـسـیـم می توانند در آنجا تجمع یابند مواد بافت پیوندی و ارتجاعی نیز در آنجا انباشته می شوند. این توده از سلول های انباشته از چربی، سلول های ماهیچه ای صاف، و سایر مواد یک رسوب ناهمگن به نام آتروما یا پلاک آترواسکلروتیک را تشکیل می دهد. همان طور که آنها رشد می کنند، آترومس دیواره عروق را ضخیم ساخته و متورم می سازد و کانال رگ را مسدود می سازد. آنها می توانند یک رگ را تنگ یا مسدود ساخته، و جریان خون را کم یا متوقف سازند.
رگها تحت تاثیر آترواسکلروزیس قرار می گیرند و الاستیسیته خود را از دست می دهند و این می تواند موجب افزایش فشار خون گردد. همان طور که آترومس افزایش می یابد، درون (مجرای) رگها تـنگ می شود. با گذشت زمان کلسیم در آترومس انباشته می شود که (آتروما) می تواند شکننده شده و شکافته شود. خون ممکن وارد آترومای شکافته شده شود و رگ را تنگ تر کند. یک آترومای شکاف برداشته می تواند محتویات چربی خود را به درون جریان خون پراکنده کند. این توده چربی (چربی که سد جریان خون شده است) می تواند از طریق جریان خون جا به جا شده و در هر نقطه دیگری از بدن یک رگ را مسدود سازد. شکاف یک آتروما اغلب موجب تشکیل یک لخته خون می شود که علت اصلی حمله قلبی یا سکته می باشد. لخته خون می تواند سبب تنگی یا انسداد رگ شود، یا روانه شود و (تبدیل به یک مسدودکننده رگ شود)، از طریق جریان خون جا به جا شود، و جریان های فرعی دیگری را ببندد.
عوامل خطرساز
عوامل خطرساز برای آترواسکلروزیس شامل سیگار کشیدن، میزان بالای کلسترول خون، فشار خون بالا، دیابت، چاقی مفرط، عدم فعالیت فیزیکی، و میزان بالای آمینو اسید هوموسیستئین در خون می باشد. این عوامل خطرساز اغلب می توانند تعدیل شوند. عوامل خطرساز غیر قابل تعدیل، شامل داشتن سابقه پیشین بیماری آترواسکلروز در خانـواده (که رابطه تنگاتنگی با ایجاد بـیـماری در سـنـیـن جوانی دارد)، رسـیـدن به سـنـیـن بالا، و جنـس مذکـر می باشد. خطر ابتلاء مردان بیشتر می باشد، هرچند احتمال مرگ زنان مبتلا به بیماری عروق کرونر بیشتر از خطر مرگ مردان مبتلا به آن می باشد.
سیگارکشیدن: یکی از مهمترین ریسک فاکتورهای قابل کنترل سیگار کشیدن می باشد. خطر ایجاد بیماری عروق کرونر در یک فرد سیگاری مسقیما ً در ارتباط با تعداد سیگارهایی است که روزانه استعمال می شود. استعمال دخانیات بویژه برای افرادی که پیش از این خطر ابتلا به بیماری قلبی در آنها بالا بوده است، فوق العاده خطرناک می باشد.سیگار سطح لیپوپروتئین پرچگالی، کلسترول (HDL)، یعنی کلسترول “خوب” را کاهش و سطح لیپوپروتئین کم چگالی، کلسترول (LDL)، یعنی کلسترول “بد” را افزایش می دهد. سیگار کشیدن سطح کربن منوکسید خون را افزایش می دهد که می تواند خطر آسیب دیدگی آستر دیواره رگ را افزایش دهد. سیگار کشیدن به زودی سبب تنگ و منقبض گردیدن رگها بوسیله آترواسکلروز، و کاهش هرچه بیشتر رسانش خون به بافتها می شود. در مجموع سیگار کشیدن موجب افزایش تمایل خون به تشکیل لخته (بوسیله تشکیل توده چسبنده پلاکتها)، و لذا افزایش خطر ایجاد بیماری عروق فرعی (آترواسکلروزیس بر سایر عروق، به غیر از عروق تامین کننده قلب و مغزنیز موثر است)، بیماری های عروق کرونر قلبی، سکته مغزی، و انسداد عروقی محل یک رگ پیوندی استقرار یافته در طول یک عمل بایـپس (قرار دادن یک رگ جایگزین به جای یک رگ از کار افتاده)، خواهد شد. میزان خطر ابتلاء در افرادی که سیگار کشیدن را ترک می کنند، بدون در نظر گرفتن طول زمانی که قبلا ً سیگار می کشیده اند، تنها نصف میزان این خطر در افرادی است که به سیگار کشیدن ادامه می دهند. متارکه سیگار همچنین میزان خطر مرگ پس از عمل بایپس عروق کرونر یا حمله قلبی یا خطر بیماری و مرگ در افراد مبتلا به بیماری عروق فرعی را کاهش می دهد. فواید ترک سیگار بلافاصله پس از شروع آغاز شده و با گذشت زمان فزونی می یابد.
میزان بالای کلسترول: میزان بالای کلسترول از سایر عوامل مهم قابل کنترل می باشد. کاهش میزان بالای کلسترول به وسیله مصرف اِسـتاتـیـن بوضوح می تواند خطر حمله قلبی، سکته مغزی، و مرگ را کاهش دهد. بسیاری از ریسک فاکتورها برای میزان بالای کلسترول برای آترواسکلروزیس نیز خطر ساز می باشند. این عوامل عبارتند از: سیگار کشیدن، دیابت، چاقی مفرط، عدم تحرک فیزیکی. یک رژیم غذایی پر چربی می تواند سبب افزایش سطح کلسترول در افراد مستعد گردد. میزان کلسترول با افزایش سن فزونی می یابد، و در مردان به طور طبیعی بیشتراز زنان می باشد، هرچند در زنان پس سن یائسگی افزایش می یابد. با وجود این همه کلسترول ها موجب افزایش خطر ابتلا به آترواسکلروز نمی شود. کلسترول میزان بالای تری گلیسرید اغلب با میزان کم کلسترول HDL مرتبط می باشد. در هر حال شواهد حاکی از آن است که میزان بالای تری گلیسرید نیز به تنهایی باعث افزایش شانس ابتلا به آترواسکلروزیس می شود.
همچنین تعدادی از اختلالات موروثی منجر به افزایش سطح کلسترول و سایرچربی ها نیز شانس ابتلا به آترواسکلروزیس را افزایش می دهد. به عنوان مثال، هایپرکلسترولمی موروثی که نهایتا ً منجر به افزایش سطح کلسترول می شود، ابتدا باعث تشکیل آترومس در عرق کرونر قلب می شود. افرادی که این بیماری را دارند در سنین اوایه فوت می کنند.
فشار خون بالا: فشار خون بالای دیاستولی یا سیستولی کنترل ناپذیر یک عامل خطر برای حمله قلبی و سکته هایی می باشد که بواسطه آترواسکلروز ایجاد می شوند.
دیابت قندی: افرادی دارای دیابت نوع I (IDDM) می باشند، تمایل به ابتلاء به آترواسکروزیس رگهای کوچک، نظیر رگهای درون چشم وکلیه، می باشند. تعدادی از افراد مبتلا به دیابت نوع I و بیشتر افراد دارای دیابت نوع II هستند تمایل به ایجاد آترواسکلروزیس در رگهای بزرگ دارند. این افراد همچنین خیلی بیشتر از کسانی که مبتلا به دیابت نیستند، مستعد ابتلا به آترواسکلروزیس در سنین ابتدایی می باشند. خطر ابتلا به آترواسکلروزیس در افراد مبتلا به دیابت، بخصوص در زنان دو تا شش برابر بیشتر است. زنان مبتلا به دیابت، بر خلاف آنهایی که دیابت ندارند، قبل از سن یائسگی از خطر ابتلا به آترواسکلروزیس مصون نمی باشند.
چاقی مفرط: چاقی، بویژه چاقی شکمی (تنه ای)، خطر بیماری عروق کرونر (آترواسکلروزیس عروقی که بر تأمین خون قلب تأثیر گذار می باشد)، را افزایش می دهد. چاقی شکمی شانس سایر ریسک فاکتور های آترواسکلروزنظیر فشار خون بالا، دیابت نوع II، و میزان بالای کلسترول را افرایش می دهد. کاهش وزن در کاهش همه این ناهنجاری ها کمکی مؤثر می باشد.
عدم تحرک فیزيکی: به نظر می رسد عدم فعالیت فیزیکی خطر ایجاد بیماری عروق کرونری را افزایش می دهد، شواهد بسیاری حاکی از آن می باشد که فعالیت منـظم ورزشـی این خطر را کاهـش می دهـد. ورزش هـمچنـیـن می تواند با کاهش فشار خون و میزان کلسترول و با کمک به کاهش وزن به کاهش این دسته از عوامل خطرساز برای آترواسکلروزیس کمک کند.
میزان بالای هوموسیستئین خون (هوموسیستئینمی): میزان بالای هوموسیستئین (یک آمینواسید) در خون می تواند مستقیما ً به آستر رگها آسیب برساند، و تشکیل آترومس را محتمل تر سازد. میزان بالای هوموسیستئین همچنین می تواند تشکیل لخته های خون را گسترش دهد. میزان هوموسیستئین همراه با افزایش سن، بویژه پس از یائسگی فزونی می یابد. سطح بالای هوموسیستئین در خون می نواند ناشی از بیماری هوموسـیـسـتـیـنـوریا (یک بیماری موروثی که سبب دفع بیش از حد هوموسیستئین در ادرار می شود)، باشد. افرادی که این بیماری را دارند، اغلب در سنین جوانی، به آترواسکـلروزیسی در مقیاس وســیع دچار می شـونـد. آترومس در بسـیاری از عروق تشکیل می شود، اما نه ابتدا در عروق کرونری، که قلب را تأ مین می کنند. اگر هوموسیستئینمی ناشی از عارضه ای به غیر از هوموسیستینوریای موروثی باشد، خطر بیماری آترواسکلروزیس عروق قلبی (و به همان میزان عروق مغز و رگهای محیطی)، افزایش خواهد یافت. شرایطی که می تواند منجر به افزایش هوموسیستئین خون شود عبارتند از: کمبود فولیک اسید یا ویتامین B 6 یا B 12، نارسایی کلیوی، برخی سرطان ها (نظیر سرطان سینه)، پسوریازیس، سیگار کشیدن بیش از حد، و استفاده از برخی داروها.
علائم
معمولا ً آترواسکلروزیس تا زمانی که بیش از 70% فضای داخل رگ را نگیرد علائمی ایجاد نمی کند. علائم وابسته به محل ایجاد تنگی یا انسداد عروق می باشند که می تواند در هر نقطه ای از بدن رخ دهد. اگر رگهای تأمین کننده قلب (عروق کرونر) تنگ شده باشد، درد قفسه سینه (درد موضعی شدید) ایجاد می شود؛ و اگر این رگها مسدود شده باشد حمله قلبی رخ می دهد. همچنین ممکن است ریتم قلب غیر عادی شده و نارسایی قلبی حاصل گردد. انسداد عروق تغذیه کننده مغز (شاهرگ ها) میتواند ایجاد سکته کند. انسداد رگهای پاها میتواند ایجاد گرفتگی شدید عضلانی (لنگی متناوب) نماید. در افراد دارای سن بالاتر از 55 سال، رگهای تأمین کننده یک یا هر دو کلیه ها می تواند تنگ یا مسدود گشته، گاهی اوقات سبب نارسایی کلیوی یا فشار خون بالای خطرناکی میشود(فشار خون بالای زیان آور).
علائم از آن جهت روی می دهند که همان طور که آترواسکلروزیس یک رگ را تنگ وتنگ تر می کند، بافت های تأمین شونده توسط آن رگ خون و اکسـیـژن کافی دریافت نمی کنـنـد. اولـیـن عـلامت تـنگی یک رگ می تواند درد یا گرفتگی در لحظه ای باشد که جریان خون دیگر نمی تواند به خوبی پاسخگوی نیاز بافت به اکسیژن باشد. به عنوان مثال در طول ورزش، شخص ممکن است بدليل نرسیدن اکسیژن کافی به قلب دچار درد قفسه سینه شود؛ و یا هنگام راه رفتن شخص ممکن است بدلیل نرسیدن اکسیژن کافی به پا دچار گرفتگی عضله پا شود.
همان طور که آتروما به آرامی یک رگ را تنگ می کند علائم رفته رفته به طورمرموزی توسعه می یابند. به هـر حال گاهی اوقات علائم اولیه به طور ناگهانی بروزمی کنند، زیرا انسداد به طور ناگهانی رخ می دهد؛ به عنوان مثال، هنگامی که یک لخته خون در یک رگ تنگ شده بوسیله آتروما گیر کند، سبب حمله قلبی یا سکته می شود.
پیشگیری و درمان
برای کمک به پیش گیری از ایجاد آترواسکلروز شخص باید از علائم خطر ساز قابل کنترل نظیر سیگار کشیدن، کلسترول بالای خون، فشار خون بالا، چاقی مفرط، و عدم فعالیت فیزیکی پرهیز کند. لذا بر اساس این عوامل خطر سازفردی، پیش گیری می تواند شامل ترک سیگار، کاهش کلسترول، کاهش فشار خون، کاهش وزن، و شروع یک برنامه ورزشی باشد.هنگامی که آترواسکلروز به حدی رسد که مشکل ساز گردد، خود عوارض باید درمان شوند. این عوارض شامل آنژین، حمله قلبی، ریتم غیر عادی قلب، نارسایی قلبی، نارسایی کلیوی، گرفتگی پاها، و فشار خون بسیار بالا می باشد.
